Sinh lý học Hô hấp ứng dụng của Nunn & Lumb, ấn bản thứ 9. CHƯƠNG 2. CÁC LỰC ĐÀN HỒI VÀ THỂ TÍCH PHỔI

Sinh lý học Hô hấp ứng dụng của Nunn & Lumb, ấn bản thứ 9. Nunn and Lumb’s Applied Respiratory Physiology 9th Edition.
Chủ biên: Andrew Lumb, Caroline Thomas. Nhà xuất bản ELSEVIER. Biên dịch: Ts.Bs. Lê Nhật Huy, Ths.Bs. Lê Đình Sáng. ISBN-13: 978-0702079085. 
Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này được dịch & chia sẻ vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận, duy nhất trên các website sachyhoc.com & yhoclamsang.net của THƯ VIỆN MEDIPHARM. NGHIÊM CẤM THƯƠNG MẠI HOÁ bản dịch tiếng Việt của cuốn sách này dưới bất cứ hình thức nào.

CHƯƠNG 2. CÁC LỰC ĐÀN HỒI VÀ THỂ TÍCH PHỔI

Elastic forces and lung volumes
Andrew Lumb, MB BS FRCA; Caroline Thomas, BSc MBChB MRCS(Ed) FRCA

Nunn and Lumb’s Applied Respiratory Physiology, 2, 14-26.e2

LỰC ĐÀN HỒI VÀ THỂ TÍCH PHỔI

Một lá phổi cô lập sẽ có xu hướng co lại cho đến khi toàn bộ lượng khí bên trong bị tống ra ngoài. Ngược lại, khi lồng ngực được mở ra, thành ngực có xu hướng nở rộng đến một thể tích lớn hơn khoảng 1 lít so với dung tích cặn chức năng (functional residual capacity – FRC). Do đó, ở một người đang thư giãn với đường thở mở và không có luồng khí di chuyển (ví dụ như ở cuối kỳ thở ra hoặc hít vào), lực đàn hồi co rút vào trong của phổi (inward elastic recoil) được cân bằng chính xác với lực đàn hồi nở ra ngoài của lồng ngực (outward recoil).

Các chuyển động của phổi hoàn toàn mang tính thụ động và là kết quả của các lực tác động từ bên ngoài vào phổi. Khi cơ thể thở tự nhiên, các lực bên ngoài chính là các cơ hô hấp, trong khi thông khí nhân tạo thường là sự đáp ứng với chênh lệch áp suất được tạo ra giữa đường thở và môi trường xung quanh. Trong mỗi trường hợp, kiểu đáp ứng của phổi bị chi phối bởi sức cản vật lý (physical impedance) của hệ hô hấp. Sự cản trở này bắt nguồn từ nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất bao gồm:

• Sức cản đàn hồi (elastic resistance) của mô phổi và thành ngực
• Sức cản từ lực bề mặt (surface forces) tại mặt phân cách khí-lỏng của phế nang
• Sức cản ma sát (frictional resistance) đối với dòng khí đi qua đường thở
• Sức cản ma sát do sự biến dạng của các mô lồng ngực (sức cản mô nhớt đàn hồi – viscoelastic tissue resistance)
• Quán tính (inertia) liên quan đến sự di chuyển của khí và mô.

Ba yếu tố cuối cùng hợp thành sức cản không đàn hồi (nonelastic resistance) hay sức cản hệ hô hấp (respiratory system resistance); những sức cản này xuất hiện trong lúc luồng khí đang lưu thông dọc theo đường thở, và công sinh ra để vượt qua sức cản ‘ma sát’ này bị tiêu tán dưới dạng nhiệt lượng và mất đi.

Hai dạng sức cản đầu tiên gộp chung thành sức cản ‘đàn hồi’. Các thiết bị đo lường ghi nhận sức cản này khi không có dòng khí lưu thông trong phổi. Công sinh ra để vượt qua sức cản đàn hồi được lưu trữ dưới dạng thế năng, và sự biến dạng đàn hồi trong kỳ hít vào đóng vai trò là nguồn năng lượng thông thường cho kỳ thở ra trong cả hô hấp tự nhiên lẫn thông khí nhân tạo.

Chương sách này đề cập đến sức cản đàn hồi do phổi và thành ngực tạo ra; tác giả sẽ phân tích các yếu tố này một cách riêng biệt và sau đó đánh giá tổng thể. Khi các cơ hô hấp hoàn toàn thư giãn, những yếu tố này chi phối thể tích phổi tĩnh ở cuối kỳ thở ra hoặc dung tích cặn chức năng (FRC); do đó, nội dung chương cũng sẽ đi sâu phân tích các thể tích phổi.