Sinh lý học Hô hấp ứng dụng của Nunn & Lumb, ấn bản thứ 9. CHƯƠNG 20. HÚT THUỐC VÀ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ

Sinh lý học Hô hấp ứng dụng của Nunn & Lumb, ấn bản thứ 9. Nunn and Lumb’s Applied Respiratory Physiology 9th Edition.
Chủ biên: Andrew Lumb, Caroline Thomas. Nhà xuất bản ELSEVIER. Biên dịch: Ts.Bs. Lê Nhật Huy, Ths.Bs. Lê Đình Sáng. ISBN-13: 978-0702079085. 
Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này được dịch & chia sẻ vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận, duy nhất trên các website sachyhoc.com & yhoclamsang.net của THƯ VIỆN MEDIPHARM. NGHIÊM CẤM THƯƠNG MẠI HOÁ bản dịch tiếng Việt của cuốn sách này dưới bất cứ hình thức nào.

CHƯƠNG 20. HÚT THUỐC VÀ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ

Smoking and air pollution
Andrew Lumb, MB BS FRCA; Caroline Thomas, BSc MBChB MRCS(Ed) FRCA
Nunn and Lumb’s Applied Respiratory Physiology, 20, 236-243.e2

Không khí mà chúng ta hít thở hiếm khi là một hỗn hợp đơn giản của oxy, nitơ và hơi nước. Đối với phần lớn dân số thế giới, không khí còn chứa nhiều loại khí và hạt khác độc hại hơn. Thêm vào đó, một tỷ lệ đáng kể người dân lựa chọn làm ô nhiễm thêm bầu không khí mà họ, cũng như những người khác đang hít thở, bằng khói thuốc lá.

Khói Thuốc Lá

Tại châu Mỹ, người dân đã sử dụng thuốc lá cho mục đích y học trong nhiều thế kỷ trước khi mang nó từ Tân Thế giới vào châu Âu vào thế kỷ 16. Thông qua mối quan hệ quen biết với Nữ hoàng Elizabeth I, Ngài Walter Raleigh đã biến việc hút thuốc lá thành một thú vui thời thượng thiết yếu của mọi quý ông. Kể từ đó, thói quen này liên tục gia tăng mức độ phổ biến cho đến khi bùng nổ sau Chiến tranh Thế giới thứ nhất (1914-1918).

Lịch sử luôn ghi nhận những ý kiến phản đối việc hút thuốc. Vua James I (1603-1625) từng mô tả nó là ‘một thói quen đáng ghê tởm đối với đôi mắt, đáng căm ghét đối với chiếc mũi, có hại cho não bộ và nguy hiểm cho phổi’. Tuy nhiên, các nhà khoa học phải mất khoảng 350 năm mới đưa ra được những bằng chứng vững chắc để củng cố cho kết luận cuối cùng của ông. Chỉ mới gần đây, y học mới làm rõ được rằng những người hút thuốc có tỷ lệ tử vong cao hơn, và nhiều bệnh lý hô hấp chính là nguyên nhân gây ra tỷ lệ tử vong vượt mức này. Hiện tại có hơn một tỷ người hút thuốc trên toàn cầu. Tại các quốc gia có thu nhập cao, tỷ lệ dân số hút thuốc nhìn chung đã giảm đi kể từ khi các bằng chứng về hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe xuất hiện; ở Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, tỷ lệ này hiện ở mức khoảng 20%. Tuy nhiên, trên bình diện toàn cầu, số lượng người hút thuốc lại đang gia tăng. Chi phí y tế do hút thuốc lá gây ra là khổng lồ: hơn 80% người hút thuốc sống tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi tỷ lệ hút thuốc ở nam giới có thể vượt quá 70%. Trên toàn thế giới, một phần ba số người hút thuốc sẽ tử vong do hậu quả từ thói quen của họ, và ước tính trong thế kỷ này, việc hút thuốc sẽ gây ra 1.000 triệu ca tử vong sớm.

Các Thành Phần Của Khói Thuốc Lá

Các nhà nghiên cứu đã xác định được hơn 2000 thành phần có khả năng gây độc trong khói thuốc lá, một số nằm trong pha khí và một số khác nằm trong pha hạt hoặc pha hắc ín. Pha hạt được định nghĩa là phần cặn giữ lại khi cho khói đi qua một màng lọc có kích thước lỗ 0.1 µm. Cần tránh nhầm lẫn khái niệm này với ‘đầu lọc’ (filter tip) của điếu thuốc, vốn vẫn cho phép một lượng đáng kể các vật chất dạng hạt đi qua.

Sản lượng của các thành phần khác nhau biến thiên rất lớn giữa các nhãn hiệu và các loại thuốc lá. Các nhà sản xuất tạo ra sự khác biệt này bằng cách sử dụng lá của các loài thực vật khác nhau, thay đổi điều kiện sấy khô và canh tác, cũng như sử dụng các loại đầu lọc. Các đầu lọc có lỗ thông hơi sở hữu một vòng gồm các lỗ nhỏ trên lớp giấy nằm giữa đầu lọc và phần sợi thuốc. Những lỗ này cho phép không khí đi vào trong mỗi lần rít, từ đó làm loãng tất cả các thành phần của khói thuốc.

Pha Khí

Carbon monoxide (CO) có mặt trong khói thuốc lá. Trong một lần rít, nồng độ CO thoát ra từ đầu lọc dao động từ 1% đến 5%, vượt xa ngưỡng gây độc. Một chỉ số tốt hơn để đánh giá mức độ phơi nhiễm CO là tỷ lệ phần trăm carboxyhaemoglobin trong máu. Đối với những người không hút thuốc, giá trị này thường dưới 1.5%, nhưng chịu ảnh hưởng bởi việc phơi nhiễm với ô nhiễm không khí và khói thuốc lá của người khác (hút thuốc thụ động). Các giá trị điển hình ở người hút thuốc dao động từ 2% đến 12%. Số lượng điếu thuốc đã hút, loại thuốc lá và kiểu hít khói thuốc quyết định trực tiếp đến giá trị này.

Khói thuốc lá cũng chứa nitric oxide (NO) ở nồng độ rất cao (khoảng 400 phần triệu [parts per million – ppm]) và nồng độ vết của nitrogen dioxide. Dưới sự hiện diện của oxy, NO sẽ bị oxy hóa chậm thành nitrogen dioxide. Y học đã hiểu rất rõ độc tính của các hợp chất này. Nitrogen dioxide hydrat hóa trong dịch lót phế nang để tạo thành hỗn hợp axit nitrơ và axit nitric. Thêm vào đó, ion nitrite chuyển đổi haemoglobin thành methaemoglobin.

Các thành phần khác của pha khí bao gồm axit hydrocyanic, cyanogen, aldehyde, ketone, nitrosamine và các hydrocacbon thơm đa vòng dễ bay hơi (volatile polynuclear aromatic hydrocarbons – PAHs).

Pha Hạt