Sổ tay Tai Mũi Họng – Phẫu thuật Đầu Cổ (2026). CHƯƠNG 3. TAI HỌC VÀ THẦN KINH TAI

Sổ tay Tai Mũi Họng – Phẫu thuật Đầu Cổ (Ấn bản 2026)
Handbook of Otolaryngology: Head and Neck Surgery, Third Edition
Chủ biên: David Goldenberg, Bradley J. Goldstein 
Dịch và Chú giải: THS.BS. LÊ ĐÌNH SÁNG
Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website yhoclamsang.net – sachyhoc.com bởi THƯ VIỆN MEDIPHARM.

CHƯƠNG 3. TAI HỌC VÀ THẦN KINH TAI

Otology and Neurotology
Elliott D. Kozin
Handbook of Otolaryngology: Head and Neck Surgery, Chapter 3, 84-177

3.0 PHÔI THAI HỌC VÀ GIẢI PHẪU TAI

PHÔI THAI HỌC

Vành tai

Tuần thứ 6: Các nụ His (Hillocks of His) hình thành từ sự cô đặc của cung mang (branchial arches) thứ nhất và thứ hai. Ba nụ đầu tiên thuộc về cung thứ nhất, và ba nụ sau thuộc về cung thứ hai (Bảng 3.1).

Tuần thứ 20: Đạt được cấu trúc như người trưởng thành.

Vành tai tiếp tục phát triển và đạt 85% kích thước người lớn khi trẻ được 5 tuổi.

Ống tai ngoài

Tuần thứ 8: Ngoại bì của khe mang thứ nhất (pharyngeal groove/branchial cleft) lõm vào. Các tế bào biểu mô sau đó phát triển thành một lõi đặc (nút biểu mô ống tai) hướng về phía tai giữa. Lõi này bắt đầu tiêu biến vào khoảng tuần thứ 21 để tạo thành ống tai ngoài (External Auditory Canal – EAC). Biểu mô phía ngoài tạo thành da của ống tai ngoài phần xương, trong khi biểu mô phía trong tạo thành bề mặt ngoài của hòm nhĩ – cụ thể là lớp ngoài của màng nhĩ (Tympanic Membrane – TM). Ống tai ngoài có thể chưa đạt được kích thước và hình dạng cuối cùng của người lớn cho đến đầu tuổi thiếu niên.

Màng nhĩ

Màng nhĩ hình thành khi ngoại bì của khe mang thứ nhất (ống tai ngoài) tiến vào trong, làm mỏng trung mô của cung mang thứ nhất (lớp sợi giữa của màng nhĩ hay “vòng nhĩ”), và tiếp xúc với nội bì của túi mang thứ nhất (ngách vòi nhĩ – hòm nhĩ hoặc tai giữa). Khuyết nhĩ (khuyết Rivinus) không có lớp sợi giữa này.

Tai giữa

Tuần thứ 3: Nội bì từ túi mang thứ nhất hình thành ngách vòi nhĩ – hòm nhĩ (tubotympanic recess). Quá trình khí hóa bắt đầu vào tuần thứ 10 để tạo thành tai giữa và vòi nhĩ (Eustachian tube – ET).

Tuần thứ 4: Trung mô từ cung mang thứ nhất và thứ hai hợp nhất và bắt đầu hình thành xương búa (malleus) và xương đe (incus). Sụn cung mang thứ nhất còn được gọi là sụn Meckel, và sụn cung mang thứ hai còn được gọi là sụn Reichert. Các xương con dạng sụn hình thành với kích thước và hình dạng người lớn vào tuần thứ 16. Sau đó, quá trình cốt hóa diễn ra theo hình thức tạo xương trên sụn (Bảng 3.2). Sụn cung mang thứ hai cũng tiếp tục hình thành mầm xương bàn đạp (stapes blastema) giữa tuần thứ 4 và thứ 5, tạo nên phần thượng tầng cấu trúc xương bàn đạp (stapes suprastructure). Đế xương bàn đạp có nguồn gốc từ bao tai (otic capsule).

Nhìn chung, sụn cung mang thứ hai hình thành các phần xương con có thể nhìn thấy qua màng nhĩ khi soi tai (cán xương búa, trụ dài xương đe, thượng tầng cấu trúc xương bàn đạp). Sụn cung mang thứ nhất hình thành các phần xương con nằm phía trên màng nhĩ (chỏm xương búa, thân và trụ ngắn xương đe). Ngoài ra, cơ căng màng nhĩ được hình thành từ cung mang thứ nhất, trong khi cơ bàn đạp được hình thành từ cung mang thứ hai.

Bảng 3.1: Phôi thai học của Vành tai

Lưu ý: Vẫn còn một số tranh cãi liên quan đến sự đóng góp cuối cùng của các nụ số 4, 5 và 6.

Bảng 3.2: Phôi thai học của Sụn Meckel và Sụn Reichert