Tiếp cận Bệnh nhân thần kinh – Hướng dẫn thực hành (Dành cho Bác sĩ) lâm sàng (Ấn bản 2025)
Tác giả: Mullally, William J., MD (Chủ biên) – Nhà xuất Bản: Elsevier – Năm xuất bản: 2025
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên) – Ts.Bs. Nguyễn Ngọc Hoà – Ts.Bs. Lê Nhật Huy – BSCKII. Trần Trung Kiên

CHƯƠNG 6. CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO

Traumatic Brain Injury
William J. Mullally; Kathryn E. Hall
Practical Approach to the Neurological Patient, 6, 85-100

GIỚI THIỆU

Chấn thương sọ não (Traumatic brain injury – CTSN) là nguyên nhân chính gây tử vong và tàn phế tại Hoa Kỳ. Mỗi năm có khoảng 2,5 triệu người được đánh giá tại phòng cấp cứu bệnh viện vì CTSN. Năm 2019, có 223.135 cá nhân phải nhập viện với các chỉ dấu cho thấy họ bị CTSN mức độ trung bình hoặc nặng. Có 64.362 ca tử vong liên quan đến CTSN vào năm 2020. Té ngã là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nhập viện do CTSN, đặc biệt ở người lớn tuổi. Tỷ lệ và số lượng nhập viện cũng như tử vong liên quan đến CTSN cao nhất xảy ra ở người bệnh từ 75 tuổi trở lên. Trẻ em từ 0 đến 4 tuổi, thanh thiếu niên từ 15 đến 19 tuổi và người lớn từ 65 tuổi trở lên có nguy cơ bị CTSN cao nhất. Té ngã là nguyên nhân hàng đầu ở trẻ em, trong khi tai nạn xe cơ giới là nguyên nhân chính ở thanh thiếu niên và người từ 15 đến 44 tuổi. Tai nạn xe cơ giới cũng là nguyên nhân chủ yếu gây tử vong liên quan đến CTSN. Từ năm 2010 đến 2016, trung bình mỗi năm có 283.000 lượt khám cấp cứu liên quan đến CTSN ở người dưới 17 tuổi do các hoạt động thể thao và giải trí, trong đó khoảng 45% chấn thương là do các môn thể thao đối kháng. Chi phí trực tiếp và gián tiếp trọn đời của CTSN ước tính khoảng 76,5 tỷ USD/năm và 90% số này là do các ca CTSN trung bình và nặng cần nhập viện.

Trong chương này, chúng tôi sẽ xem xét CTSN mức độ trung bình và nặng, nhưng trọng tâm sẽ được đặt vào chấn động não (concussion), bao gồm cả chấn động não trong thể thao, vì đây là vấn đề thường gặp trong thực hành chăm sóc ban đầu.

CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO MỨC ĐỘ TRUNG BÌNH VÀ NẶNG

Định nghĩa

Khi một người bệnh bị chấn thương đầu, mối quan tâm ban đầu là liệu chấn thương đó có dẫn đến CTSN nặng hay không. Nếu dựa trên biểu hiện lâm sàng của người bị thương mà nghi ngờ có CTSN nặng, người bệnh cần được chuyển ngay đến phòng cấp cứu bệnh viện. Các chỉ định thực hiện chẩn đoán hình ảnh não sử dụng tiêu chuẩn New Orleans và Canada được liệt kê trong Hộp 6.1.

HỘP 6.1: Hướng Dẫn Chẩn đoán Hình ảnh Thần kinh

Các tổn thương nặng bao gồm dập não (cerebral contusion), xuất huyết dưới nhện (subarachnoid hemorrhage), máu tụ dưới màng cứng (subdural hemorrhage) và máu tụ ngoài màng cứng (epidural hemorrhage), xuất huyết trong nhu mô (intraparenchymal hemorrhage), phù não (cerebral edema), nứt sọ và tổn thương sợi trục lan tỏa (diffuse axonal injury). Những tổn thương này có thể dẫn đến tử vong hoặc tàn phế lớn và phải được chẩn đoán và điều trị không chậm trễ. Trong khi chụp cộng hưởng từ não (MRI) sẽ phát hiện nhiều tổn thương trong nhu mô hơn, nó có thể bỏ sót nứt sọ, do đó chụp cắt lớp vi tính (CT) là phương tiện được lựa chọn hàng đầu. Chụp CT có thể được thực hiện nhanh chóng và sẽ phát hiện chính xác các bất thường cấu trúc cấp tính. Thang điểm Hôn mê Glasgow (GCS) (Bảng 6.1) cung cấp hướng dẫn chẩn đoán trong bối cảnh cấp tính với việc chấm điểm sử dụng các thang điểm mắt, vận động và lời nói. CTSN mức độ trung bình có điểm GCS từ 9 đến 12 và mức độ nặng là 8 hoặc thấp hơn. CTSN mức độ trung bình, theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh (CDC), có hình ảnh cấu trúc bất thường hoặc bình thường, mất ý thức từ 30 phút đến 24 giờ, thay đổi trạng thái tâm thần > 24 giờ và quên sau chấn thương > 1 ngày và < 7 ngày. CTSN nặng thường có hình ảnh cấu trúc bất thường nhưng đôi khi hình ảnh có thể bình thường. Mất ý thức và thay đổi trạng thái tâm thần > 24 giờ, và quên sau chấn thương > 7 ngày.

BẢNG 6.1: Thang điểm Hôn mê Glasgow (GCS)