Tiếp cận chẩn đoán và điều trị rối loạn vận động

PGS.TS. Nhữ Đình Sơn

Mục tiêu:

1. 1. Trình bày được triệu chứng học một số biểu hiện rối loạn vận động thường gặp.
2. 2. Trình bày được tiêu chuẩn chẩn đoán và nguyên tắc điều trị một số chứng rối loạn vận động thường gặp: hội chứng chân không yên, bệnh Parkinson
3. 1. ĐẠI CƯƠNG

1.1.    Khái niệm

Rối loạn vận động là hiện tượng suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng kiểm soát các cơ trên cơ thể như lưỡi, môi, mặt, thân, các chi,… làm cho người bệnh gặp khó khăn trong sinh hoạt. Bất kỳ sự tổn thương nào của HỆ THẦN KINH tại khu vực đảm nhận chức năng liên quan đến vận động cũng đều gây ra rối loạn vận động.

Các bệnh rối loạn vận động phụ thuộc vào mức độ và vị trí hệ thần kinh bị tổn thương, do đó rất đa dạng và phức tạp, khó chẩn đoán và điều trị.

1.2.    Nhắc lại giải phẫu, chức năng hệ thần kinh tham gia vào chức năng  vận động

Các cấu trúc của hệ thần kinh tham gia vào chức năng vận động: võ não, các nhân xám dưới vỏ, tiểu não, tiền đình, tủy sống, rễ, dây thần kinh…Các cấu trúc này hoạt động liên kết với nhau rất tinh vi thông qua các đường dẫn truyền. Ngoài ra chức năng vận động còn liên quan tới các chất dẫn truyền thần kinh và xinap thần kinh cơ.

Nhiều bộ phận của hệ thần kinh tham gia thực hiện chức năng vận động.

Nhưng có hai hệ thần kinh chính đảm bảo điều hoà vận động là hệ tháp và hệ ngoại tháp.

– Hệ tháp có vai trò điều hoà sức cơ khi vận động điều hòa các vận động chủ ý.

– Hệ ngoại tháp bảo đảm trương lực cơ, điều hòa, phối hợp vận động điều hòa các vận động không chủ ý.

Hai hệ này hoạt động nhuần nhuyễn và khăng khít với nhau, khó tách rời trên thực tế.

Đường dẫn truyền vận động chủ ý gồm có hai neuron: neuron vận động trung ương và neuron vận động ngoại vi

Trung khu vận động ở vỏ não gồm: Hồi trán lên: tham gia điều tiết vận động cho từng phần cơ thể theo hình lộn ngược và phần sau hồi trán giữa và tiểu thuỳ cạnh trung tâm.

Nơron vận động trung ương

Nơron vận động trung ương (còn gọi là bó tháp, bó vỏ – tuỷ), bó tháp được bắt nguồn từ vỏ não, nơron tháp hay nơron vận động thứ nhất bắt nguồn từ lớp thứ 3 và 5 của vỏ não. Phần cuối trục nơron của bó tháp sẽ ngừng tại sừng trước tuỷ, kết thúc nơron vận động trung ương và bắt đầu nơron vận động ngoại vi.

Khi neuron vận động trung ương (bó tháp) bị tổn thương sẽ gây liệt kiểu trung ương.

Nơron vận động ngoại vi

Neuron vận động ngoại vi nằm ở nhân vận đông dây thần kinh sọ não và sừng trước tủy sống, sợi trục của neuron vận động ngoại vi tạo thành sợi vận động dây thần kinh sọ não và dây thần kinh vận động của rễ trước tuỷ sống nhập vào rễ bên cạnh tạo thành đám rối (plexuses) và dây thần kinh ngoại vi.

Khi neuron vận động ngoại vi bị tổn thương sẽ gây liệt kiểu ngoại vi. Đường dẫn truyền vận động không chủ ý chủ ý gồm có hai bó (gai tiểu não trước – bó Gover và gai tiểu não sau – bó Fleigsich: chủ yếu liên quan tới chức năng phối hợp vận động.