Ung thư Vú – Con đường Đa chuyên khoa cho Chăm sóc Ung thư tại Cộng đồng. CHƯƠNG 11. VẬT LÝ TRỊ LIỆU CHO NGƯỜI BỆNH UNG THƯ VÚ

Ung thư Vú – Con đường Đa chuyên khoa cho Chăm sóc Ung thư tại Cộng đồng
Chủ biên: James L. Weese MD FACS. (C) Nhà xuất bản Elsevier 2025.
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng, Ths.BS. Nguyễn Viết Bình (Đồng chủ biên). Ts.Bs. Nguyễn Hải Hoàng, Ts.BS. Nguyễn Văn Đăng.

Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website yhoclamsang.net và sachyhoc.com vì mục đích chia sẻ tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. Nghiêm cấm thương mại hoá bản dịch này dưới bất kỳ hình thức nào.

CHƯƠNG 11. VẬT LÝ TRỊ LIỆU CHO NGƯỜI BỆNH UNG THƯ VÚ

Physical Therapy for Patients With Breast Cancer
Leslie J. Waltke

Breast Cancer, 11, 139-155

Giới Thiệu Về Vật Lý Trị Liệu Cho Người Bệnh Ung Thư Vú

Quản lý y khoa đối với bệnh lý ác tính ở vú bao gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp nội tiết tố, liệu pháp miễn dịch (immunotherapy), và liệu pháp sinh học (biological therapy). Mỗi can thiệp chống tân sinh (antineoplastic interventions) này đều có những tác động tiêu cực tiềm ẩn lên các hệ thống sinh lý, tim phổi, da bọc (integumentary), và cơ xương khớp của con người. Hậu quả là, các bệnh lý đi kèm ngắn hạn, dài hạn và xuất hiện muộn đã được xác định rõ ràng thường hiện diện ở những người bệnh tiếp xúc với các phương pháp điều trị ung thư này. Đến lượt mình, những bệnh lý này có thể dẫn đến suy giảm hiệu suất thực hiện chức năng, mất khả năng thực hiện các hoạt động sống hàng ngày (activities of daily living – ADLs), giảm chất lượng cuộc sống, suy giảm sức khỏe tình dục, suy giảm chức năng xã hội và mất khả năng làm việc, giải trí cũng như khả năng tập thể dục. Các bằng chứng cũng chỉ ra rằng, sự suy giảm tổng thể về hiệu suất chức năng, thể chất và sinh lý này có thể tác động tiêu cực đến tuổi thọ.

Mặc dù phổ biến, các triệu chứng này thường không được giải quyết thỏa đáng. Mặc dù y học dự đoán trước một số mất mát về thể chất và chức năng do phẫu thuật ung thư, xạ trị, cùng các phương pháp điều trị gây độc tế bào (cytotoxic) và kìm hãm tế bào (cytostatic) đối với ung thư vú, nhưng phần lớn những mất mát này là không đáng có và hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Bằng chứng cho thấy vật lý trị liệu có thể ngăn ngừa, giảm thiểu hoặc loại bỏ nhiều triệu chứng và khiếm khuyết liên quan đến điều trị ung thư.

Phục hồi chức năng ung thư là một phương thức y khoa được sử dụng đặc biệt để khám, đánh giá và điều trị các khiếm khuyết về cơ xương khớp, tim phổi, sinh lý, da bọc và chức năng được dự đoán trước do điều trị ung thư, quá trình sống sót sau ung thư, bệnh ở giai đoạn tiến triển và giai đoạn cuối đời. Một lượng lớn các nghiên cứu chất lượng cao chỉ ra rằng phục hồi chức năng có thể làm tăng chất lượng cuộc sống, kéo dài tuổi thọ, và việc tập thể dục có thể tăng thời gian sống thêm toàn bộ cũng như giảm nguy cơ tái phát ở người bệnh ung thư vú. Các chuyên gia vật lý trị liệu, chuyên gia hoạt động trị liệu (occupational therapists), và bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng (physiatrists) là những người cung cấp các dịch vụ phục hồi chức năng ung thư vú. Trong trường hợp ung thư vú di căn (metastatic breast cancer – MBC) ảnh hưởng đến nhận thức, ngôn ngữ, lời nói, nhịp thở hoặc khả năng nuốt của người bệnh, bác sĩ cũng cần chỉ định hội chẩn với chuyên gia âm ngữ trị liệu (speech-language pathology).

Giống như các lĩnh vực chuyên sâu khác trong vật lý trị liệu, chẳng hạn như chỉnh hình, thần kinh học, lão khoa, v.v., phục hồi chức năng cho người bệnh ung thư cũng dựa trên bằng chứng khoa học và được chi trả bảo hiểm. Các chuyên gia vật lý trị liệu điều trị các khiếm khuyết hiện tại bằng cách áp dụng khoa học các thủ thuật trị liệu với mục tiêu cải thiện hoặc ngăn ngừa các khiếm khuyết về thể chất và sinh lý, đồng thời tối ưu hóa sức khỏe và chức năng. Các can thiệp chuyên môn mà các nhà trị liệu phục hồi chức năng sử dụng bao gồm, nhưng không giới hạn ở: bài tập trị liệu, hoạt động trị liệu, bằng tay trị liệu (manual therapy), kéo giãn cơ học, siêu âm/siêu âm dẫn thuốc (phonophoresis), thiết bị ép hơi mạch máu (vasopneumatic devices), thủy trị liệu, phản hồi sinh học (biofeedback), tái rèn luyện thần kinh cơ, sử dụng dụng cụ chỉnh hình/chân tay giả, kiểm tra hiệu suất nhận thức, cắt lọc mô hoại tử (debridement), đánh giá năng lực chức năng, can thiệp vào các hoạt động sống hàng ngày/tự chăm sóc, huấn luyện dáng đi, hội nhập giác quan, kích thích điện, nẹp/chỉnh hình, huấn luyện sử dụng chân tay giả, và quản lý việc sử dụng xe lăn. Các can thiệp phổ biến nhất trong phục hồi chức năng ung thư bao gồm bài tập trị liệu và bằng tay trị liệu.

Chương trình Kiểm định Quốc gia dành cho các Trung tâm Ung thư Vú và Ủy ban về Ung thư công nhận tầm quan trọng của phục hồi chức năng ung thư và coi đó là một tiêu chuẩn bắt buộc của một chương trình chăm sóc ung thư. Trong cuốn Hướng dẫn Nguồn lực Tối ưu cho Chăm sóc Ung thư, Ủy ban về Ung thư tuyên bố: “Sự sẵn có của các dịch vụ chăm sóc phục hồi chức năng là một thành phần thiết yếu của quá trình chăm sóc ung thư toàn diện, bắt đầu từ thời điểm chẩn đoán và phải luôn sẵn sàng trong suốt quá trình điều trị, giám sát, và khi áp dụng, cho đến cuối đời”. Mạng lưới Ung thư Quốc gia Toàn diện (National Comprehensive Cancer Network – NCCN) cũng công nhận những lợi ích của phục hồi chức năng và trong bản Hướng dẫn về Mệt mỏi Liên quan đến Ung thư, tổ chức này khuyến cáo bác sĩ nên chuyển tuyến người bệnh đến cơ sở phục hồi chức năng từ lúc chẩn đoán cho đến cuối đời.