Xét nghiệm Alpha-fetoprotein (AFP)

Alpha-fetoprotein (AFP) là một glycoprotein bình thường được sản xuất trong khi có thai trong túi noãn hoàng (yolk sac) và gan của bào thai. Nếu thại phát triển bình thường, nồng độ AFP được tìm thấy trong huyết thanh của mẹ sẽ tăng lên, chỉ một lượng không đáng kể AFP vẫn còn lại trong dòng tuần hoàn sau sinh.

AFP cũng được coi như một chất chủ điểm (marker) u đối với một số loại ung thư (nhất là ung thư gan nguyên phát). Nồng độ AFP (hay G-FP) trong huyết thanh thường tăng cao ở các bệnh nhân bị ung thư biểu mô tế bào gan (hepatocellular carcinoma [HCC]). Chất chỉ điểm u này cũng được tìm thấy ở một số bệnh nhân bị ung thư tinh hoàn và buồng trứng do các tế bào ung thư được đặc trưng điển hình bằng các tế bào không được biết hỏa, vì vậy các tế bào này thường vẫn tiếp tục mang các chất chỉ điểm bề mặt (surface markers) tương tự như các chất chỉ điểm được tìm thấy ở bào thai. Khi nồng độ AFP càng cao, khả năng có ung thư càng lớn.

1. Để chẩn đoán ung thư tế bào gan nguyên phát.

2. Để chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào mầm (germ cell carcinoma) không phải là tế bào mầm sinh dục.

3. Để sàng lọc các khuyết tật ống thần kinh (neural tube defects) của bào thai như tật nứt đốt sống (spina bifida) và quái thai không não (anencephaly).

4. Để theo dõi điều trị các bệnh nhân đang được điều trị ung thư (nhất là ung thư tế bào gan, u buồng trứng và tinh hoàn).

Xét nghiệm được thực hiện trên huyết thanh. Không nhất thiết yêu cầu BN cần phải nhịn ăn trước khi lấy máu làm XN.

– Nam giới và phụ nữ không có thai: < 40 mg/L hay < 7,75 kg/L. 

– Phụ nữ đang có thai: Các phòng XN sẽ cung cấp các giá trị quy chiếu bình thường tùy theo tuổi thai.

Tăng nồng độ alpha-fetoprotein máu 

Các nguyên nhân chỉnh thường gặp là: 

– Ung thư tế bào gan tiên phát (primary hepatocellular carcinoma). 

– Các bệnh lý gan 

– mật lành tính:

• Xơ gan mật.
• Viêm gan cấp do virus, viêm gan mạn tiến triển. 

– Các ung thư đường tiêu hóa có kèm theo hay không kèm theo di căn gan:

• Ung thư đại tràng. 
• Ung thư dạ dày.
• Ung thư tụy. 

– Các ung thư khác có thể gặp: 

• Ung thư vú. 
• Ung thư phổi. 
• Ung thư thận. 
• Ung thư tinh hoàn.
• U quái ác tính (teratocarcinoma). 

– Suy thai (fetal distress). 

– Các khuyết tật ống thần kinh của thai (fetal neural tube defect). 

– Đa thai (multiple fetuses). 

– Các nguyên nhân khác: 

• Dị tật bẩm sinh dãn mao mạch thất điều (ataxia telangiec tasia). 
• Tăng nồng độ tyrosin máu di truyền (hereditary tyrosinemia).

Giảm nồng độ alpha – fetoprotein máu 

Các nguyên nhân chính thường gặp là: