Xét nghiệm Hematocrit (Hct)

NHẮC LẠI SINH LÝ

Hematocrit (Hct) được định nghĩa như là tỷ lệ tương quan của các hồng cầu so với huyết tương (tính theo đơn vị thể tích) trong một mẫu máu. Sau khi lấy mẫu máu, hồng cầu sẽ bị lắng xuống đáy của ống nghiệm. Xác định tỷ lệ phần trăm của các tế bào hồng cầu bị lắng này so với thể tích huyết tương sẽ cho ra giá trị hematocrit.

Hematocrit có thể được sử dụng để đánh giá mức độ mất máu của BN. Giảm 3% giá trị Hct tương đương mất khoảng 1 đơn vị máu. Song cần ghi nhân một điều là tình trạng giảm Hct này thường không xảy ra ngay tức khắc sau khi có mất máu. Vì vậy, khi có mất máu với một lượng lớn, cũng sẽ có mất một lượng ngay bằng các tế bào hồng cầu và huyết tương và giá trị hematocrit có thể vẫn không thay đổi trong một thời gian. Với cố gắng bù trừ lại tình trạng mất máu và phục hồi lại thể tích huyết tương trở về mức bình thường, cơ thẻ sẽ dịch chuyển từ khoảng trong tế vào và khoảng kẽ tới khu vực trong lòng mạch. Tuy vậy, các tế bào hồng cầu không thể tự  bồi phụ lại trong thời gian ngắn như vậy, khiến tỷ lệ phần trăm tương đối của hồng cầu so với huyết tương (hematocrit) sẽ bị giảm đi.

Hematocrit là 1 thông số hữu ích chỉ khi tình trạng thể tích dịch của BN bình thường. Khi thể tích dịch trong cơ thể bình thường và tổng số lượng hồng cầu và hematocrit bình thường, giá trị của hematocrit vào khoảng 3 lần giá trị nồng độ hemoglobin.

MỤC ĐÍCH VÀ CHỈ ĐỊNH XÉT NGHIỆM

1. XN thường chỉ định cùng với XN công thức máu.
2. Có thể được sử dụng để theo dõi tình trạng mất máu và đáp ứng với điều trị truyền máu.

CÁCH LẤY BỆNH PHẨM

XN được tiến hành trên huyết tương. Không nhất thiết yêu cầu BN phải nhịn ăn trước khi lấy mẫu làm XN.

Tiến hành lấy mẫu máu trước khi BN đi tắm, hoặc làm vệ sinh hàng ngày do các hoạt động này có thể gây tăng tạm thời Hct.

Có thể thu mẫu máu XN theo 2 cách:

– Xác định Hct trên máu mao mạch (tức là máu lấy từ đầu ngón tay hoặc gót chân của trẻ nhỏ):

• Sau khi chọc kim, loại bỏ giọt máu đầu tiên và sử dụng ống mao mạch để thu góp 0.5mL mẫu bệnh phẩm.
• Không được nặn hay bóp chặt mô để thu mẫu máu vào ống mao mạch do thao tác này khiến các dịch của mô chảy thêm vào và gây hòa loãng máu.

– Lấy máu tĩnh mạch: thu 5mL máu vào ống nghiệm EDTA.

Sau khi thu được bệnh phẩm cần vận chuyển nhanh đến phòng XN. Nếu sử dụng bệnh phẩm máu tĩnh mạch, cần lắc nhẹ ống nghiệm để trộn máu với thuốc chống đông.

GIÁ TRỊ BÌNH THƯỜNG

• Nữ: 37 – 48% hay 0.37 – 0.48 theo đơn vị SI
• Nam: 42 – 52% hay 0.42 – 0.52 theo đơn vị SI
• Khi có thai: Hct giảm đi do huyết tương bị hòa loãng
• Người có tuổi: Hct bị giảm nhẹ đi
• Trẻ sơ sinh: Hct tăng

TĂNG GIÁ TRỊ HEMOTOCRIT

Các nguyên nhân chính thường gặp: