Xét nghiệm Haptoglobin

Nhắc lại sinh lý

Haptoglobin là một glycoprotein (protein alpha-2 globin) chủ yếu được gan tổng hợp. Chức năng  chính của protein này là cố định với hemoglobin tự do trong máu để ngăn không cho các phân tử hemoglobin tự do xuất hiện trong dòng tuần hoàn.

Trong điều kiện bình thường có rất ít hemoglobin trong dòng tuần hoàn, tuy nhiên khi các hồng cầu  bị phá hủy, nó sẽ giải phóng ra hemoglobin. Sau khi haptoglobin gắn với hemoglobin tự do, phức chất được tạo thành (haptoglobin-hemoglobin [Hp/Hb]) được các đại thực bào vận chuyển ngược trở lại gan và tại đó các thành phần của phức chất này (vd: sắt và hem) được tái sử dụng. Quá trình nói trên giúp bảo tồn kho sự trữ sắt của cơ thể do ngăn không cho sắt bài xuất vào nước tiểu. Quá trình tái quay vòng sử sụng này sẽ phá hủy haptoglobin của cơ thể.

Khi có một số lượng lớn các hồng cầu bị phá hủy, tốc độ phá hủy haptoglobin tại gan sẽ cao hơn tốc độ tạo mới cũng tại gan của haptoglobin. Như vậy, nồng độ haptoglobin trong máu sẽ giảm đi. Bất kỳ một tình trạng nào phá hủy hồng cầu (vd: thiếu máu tan máu, van cơ học tim bị đứt hỏng và có các kháng thể như được thấy trong phản ứng truyền máu) đều có thể gây tình trạng thiếu hụt nồng độ haptoglobin rất nhanh, do protein này không thể được thay đổi trong thời gian ngắn. Haptoglobin cũng là một chất phản ứng pha cấp (acute-phase reactant).

Mục đích và chỉ định xét nghiệm

1. Để đánh giá tình trạng tan máu xảy ra trong lòng mạch
2. Để đánh giá hội chứng viêm

Cách lấy bệnh phẩm

XN được tiến hành trên huyết thanh. Không nhất thiết yêu cầu BN phải nhịn ăn trước khi lấy máu làm XN.

Sau khi thu được bệnh phẩm cần vận chuyển ngay tới phòng XN. Chú ý tránh không được lắc ống nghiệm để tránh gây vỡ hồng cầu và ảnh hưởng đến kết quả XN.

Giá trị bình thường

36 – 195 mg/dL hay 0.36 – 1.95 g/L

Tăng nồng độ haptoglobin máu

Các nguyên nhân chính thường gặp là:

– Các tình trạng đi kèm với tăng tốc độ lắng hồng cầu và α-2 globulin, vì vậy bệnh nhân có tình trạng này có thể làm lu mờ tình trạng tan máu đi kèm:

• Nhiễm trùng cấp
• Bệnh thấp khớp cấp
• Nhiễm trùng mạn
• Bệnh tạo u hạt (granulomatous disease)
• Bệnh amyloidosis
• Tình trạng viêm
• Hoại tử mô
• Lao
• Viêm đại tràng loét
• Viêm gan
• Chấn thương
• Hội chứng thận hư
• Bệnh lý khối u tăng sinh ác tính lan tỏa (vd: bệnh Leukemia, u lympho)

– Bệnh nhân bị bệnh lý tắc mật (1/3 số bệnh nhân)

– Điều trị bằng steroid hoặc androgen

– Thiếu máu bất sản (nồng độ haptoglobin có thể từ bình thường tới rất cao)

– Bệnh động mạch

– Loét dạ dày tá tràng

– Sau nhồi máu cơ tim

– Có thai

– Đái tháo đường

– Hút thuốc lá

– Tuổi cao

– Thiếu vitamin C hay bệnh scorbut (scurvy)

Giảm nồng độ haptoglobin máu

Các nguyên nhân chính thường gặp: