Quá mẫn và bệnh thận

PGS.TS. Hà Hoàng Kiệm, BVQY 103, HVQY

1. Khái niệm

Quá mẫn hay còn gọi là phản ứng quá mẫn là hệ miễn dịch của một người nào đó quá mẫn cảm với một tác nhân nào đó gây ra phản ứng quá mức có hại, đôi khi gây tử vong thay vì phải bảo vệ.

Quá mẫn được chia làm 4 type dựa vào cơ chế và thời gian xảy ra phản ứng.

1.1. Quá mẫn type I

Quá mẫn type I còn gọi là quá mẫn tức thì (vì phản ứng xảy ra vài giây, vài phút sau khi dị nguyên xâm nhập) hay quá mẫn qua trung gian kháng thể IgE.

Phản ứng thường liên quan đến da (mày đay và chàm), niêm mạc như: mắt (viêm kết mạc), mũi họng (chảy nước mũi, viêm mũi), các mô phế quản phổi (hen) và đường tiêu hóa (viêm dạ dày ruột). Phản ứng có thể gây ra một loạt các triệu chứng từ khó chịu đến tử vong. Phản ứng thường diễn ra trong vòng 15 – 30 phút kể từ khi tiếp xúc với kháng nguyên, mặc dù đôi khi có thể khởi phát chậm (10 – 12 giờ).

– Pha cảm ứng:

Khởi đầu, dị nguyên xâm nhập vào da hoặc niêm mạc, các tế bào trình diện kháng nguyên (tế bào tua gai, đại thực bào, tế bào B) bắt giữ và thực bào các dị nguyên rồi theo con đường bạch huyết di chuyển tới hạch bạch huyết. Ở đây chúng trình diện kháng nguyên cho tế bào T hỗ trợ (Th hay TCD4+: Cluster of Diferenciation), các tế bào TCD4+ cư trú trong hạch. Tế bào TCD4+ khi tiếp xúc với kháng nguyên có sự tác động của một số cytokin như IL4, IL5, IL10 trôi nổi trong đó thì được hoạt hóa trở thành tế bào trưởng thành Th2. Th2 tiết ra một số interleukin trong đó có IL4. IL4 kích thích tế bào B sản xuất ra kháng thể IgE đặc hiệu cho kháng nguyên thay vì sản xuất ra IgM. Các IgE là các kháng thể ái tế bào, chúng bám dày đặc lên bề mặt tế bào Mast (dưỡng bào). Lúc này các tế bào Mast trở thành các chiến binh được trang bị đầy đủ sẵn sàng cho phản ứng. Việc sản sinh tế bào Th (TCD4+) liên quan đến di truyền nên dị ứng cũng xảy ra ở những cơ địa di truyền.

– Pha phản ứng: