Nội tiết học Bà mẹ – Thai Nhi và Sơ Sinh (Ấn bản thứ 2, 2026). CHƯƠNG 31: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TUYẾN TÙNG VÀ SINH LÝ HỌC CỦA NÓ Ở THAI NHI VÀ TRẺ SƠ SINH

Nội tiết học Bà mẹ – Thai Nhi và Sơ Sinh: Sinh Lý, Sinh Lý Bệnh và Xử Trí Lâm Sàng (Ấn bản thứ 2, 2026). 
Dịch và Chú giải tiếng Việt: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
Maternal-Fetal and Neonatal Endocrinology: Physiology, Pathophysiology, and Clinical Management, 2nd Edition
Imprint: Academic Press. Editors: Christopher S. Kovács, Cheri L. Deal.
Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này là một dự án phi lợi nhuận, được xuất bản duy nhất trên các website yhoclamsang.net và sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM.

CHƯƠNG 31: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TUYẾN TÙNG VÀ SINH LÝ HỌC CỦA NÓ Ở THAI NHI VÀ TRẺ SƠ SINH

Suzana Elena Voiculescu, Diana Le Duc, Adrian Eugen Rosca và Ana-Maria Zagrean

Khoa Sinh lý học và Khoa học Thần kinh, Khoa Khoa học Chức năng, Đại học Y Dược “Carol Davila”, Bucharest, Romania; Viện Di truyền Người, Bệnh viện và Phòng khám Đại học Leipzig, Leipzig, Đức; Khoa Di truyền Tiến hóa, Viện Nhân chủng học Tiến hóa Max Planck, Leipzig, Đức.

31.1 Giới Thiệu

Tuyến tùng (pineal gland) là một thành phần của hệ thần kinh, một cơ quan chuyển đổi thần kinh nội tiết (neuroendocrine translator), mà ở động vật có vú và con người, cơ quan này biểu hiện tính chu kỳ theo ánh sáng (photoperiodicity) và chức năng bài tiết, tất cả đều liên quan và phối hợp với nhịp sinh học (circadian rhythm). Hormone chính và được nghiên cứu nhiều nhất của tuyến tùng là melatonin. Các chức năng của melatonin là chủ đề của các nghiên cứu gần đây và đã được chứng minh là mở rộng sang nhiều lĩnh vực trong sinh lý học con người. Theo kinh điển, melatonin là một chất đồng bộ hóa nội sinh (endogenous synchronizer), và sự bài tiết của nó in dấu các nhịp điệu lên nhiều chức năng khác nhau của cơ thể thông qua nhân trên chéo của vùng dưới đồi (hypothalamus suprachiasmatic nucleus – SCN): nhiệt độ cơ thể, chu kỳ thức/ngủ, tiết cortisol, huyết áp, phân chia tế bào và chức năng của hệ miễn dịch.

Người ta biết rất ít về các chức năng và sinh lý học của melatonin ở thai nhi. Sự vận chuyển melatonin của người mẹ qua nhau thai làm cho thai nhi tiếp xúc với nhịp điệu hàng ngày bao gồm nồng độ thấp vào ban ngày và nồng độ cao vào ban đêm. Do đó, melatonin rất có thể tham gia vào việc tạo ra một nhịp sinh học cho sinh lý học và các cơ quan của thai nhi (Hình 31.1).

31.2 Sự Phát Triển Tuyến Tùng Và Quá Trình Hình Thành Nhịp Sinh Học (Pineal Development and Circadian Rhythm Ontogenesis)

Tuyến tùng, cơ quan chịu trách nhiệm cho việc sản xuất melatonin nội tiết theo nhịp sinh học, phát triển từ một khu vực của biểu mô thần kinh (neuroepithelium) lót trên nóc não thất ba (third ventricle) trong não bộ trước sinh. Quá trình trưởng thành của nó tiếp tục sau sinh với sự gia tăng kích thước cho đến khoảng 2 tuổi.

Một mạng lưới điều hòa phức tạp và năng động của các yếu tố phiên mã (transcription factors) là cần thiết cho sự phát triển của tuyến tùng, trong đó các yếu tố phiên mã mang hộp đồng nguyên (homeobox transcription factors) như Pax6, Otx2 và Lhx9 dường như đóng một vai trò thiết yếu. Các yếu tố phiên mã này chịu trách nhiệm điều hòa sự biệt hóa tế bào tuyến tùng (pinealocyte specification) và sự tăng sinh trước sinh. Nếu thiếu chúng, tuyến tùng sẽ không thể phát triển. Hartley và cộng sự đã chỉ ra rằng việc xử lý các tuyến tùng ở chuột sơ sinh bị phẫu thuật cắt bỏ bằng noradrenaline/norepinephrine, một chất dẫn truyền của hạch giao cảm cổ trên (superior cervical ganglia), làm cho hồ sơ biểu hiện gen của chúng trở nên rất gần với trạng thái trong cơ thể sống (in vivo). Những phát hiện này gợi ý rằng, bất chấp sự trưởng thành sau sinh của tuyến, hệ gen phiên mã (transcriptome) định hình tuyến tùng đã được thiết lập từ trước khi sinh.