Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 3. ĐIỀU DƯỠNG HỒI SỨC CẤP CỨU

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 3. ĐIỀU DƯỠNG HỒI SỨC CẤP CỨU

Critical care nursing
John Robert Welch
Oh’s Intensive Care Manual, Chapter 3, 16-23

BẢN CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA ĐIỀU DƯỠNG HỒI SỨC CẤP CỨU

Điều dưỡng viên là những người làm việc không kể ngày đêm, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn cho người bệnh. Họ là nhân tố không thể thiếu đối với các bệnh nhân nặng (critically ill patients) và gia đình của những bệnh nhân này, giúp duy trì tính liên tục của quá trình chăm sóc và đóng vai trò như chất keo gắn kết toàn bộ hoạt động của đơn vị chăm sóc tích cực (intensive care unit – ICU). Điều dưỡng viên tinh chỉnh, điều phối và giao tiếp mọi khía cạnh của việc chăm sóc và điều trị cần thiết cho những bệnh nhân ‘có nguy cơ cao mắc các vấn đề sức khỏe đe dọa tính mạng trên thực tế hoặc tiềm ẩn’, bao gồm:

• theo dõi liên tục, chặt chẽ bệnh nhân và các trang thiết bị y tế đi kèm,
• phân tích và tổng hợp dữ liệu phức tạp một cách linh hoạt,
• tiên lượng các biến chứng có thể xảy ra,
• ra quyết định, thực hiện và đánh giá các can thiệp phức tạp – nhằm giảm thiểu tối đa tác dụng phụ,
• thúc đẩy tốc độ và chất lượng phục hồi,
• hỗ trợ tinh thần cho bệnh nhân và gia đình, bao gồm cả hỗ trợ trong giai đoạn cuối đời (end of life).

Tình trạng thiếu hụt điều dưỡng hồi sức cấp cứu đang ngày càng gia tăng ở nhiều quốc gia, tạo ra một xu hướng đáng lo ngại, trong khi nhu cầu về các dịch vụ hồi sức cấp cứu (critical care services) cũng tăng lên. Tình trạng này càng trở nên căng thẳng hơn do những kinh nghiệm và hậu quả để lại từ đại dịch COVID-19. Một nhóm các bác sĩ lâm sàng hàng đầu thế giới đã liệt kê mười phương pháp tiếp cận nhằm giúp thu hút và giữ chân điều dưỡng viên trong bối cảnh này, bắt đầu bằng việc công nhận và trân trọng những đóng góp độc đáo của ngành điều dưỡng trong lĩnh vực hồi sức cấp cứu. Tình trạng thiếu nhân lực điều dưỡng dẫn đến kết cục lâm sàng tồi tệ hơn và tác động tiêu cực đến những bệnh nhân nguy cơ cao (high-risk patients) nhiều hơn so với sự thiếu hụt nhân lực y khoa (bác sĩ). Việc hỗ trợ sự phát triển cá nhân và chuyên môn của điều dưỡng viên, khuyến khích họ tham gia tích cực vào hoạt động nhóm đa chuyên khoa, đảm bảo sức khỏe cho họ và việc nhân đạo hóa lại (re-humanising) quá trình chăm sóc bệnh nhân là những yếu tố thiết yếu cho tương lai của chuyên ngành này.

Ngành điều dưỡng trong hồi sức cấp cứu bị ảnh hưởng bởi bản chất thiết yếu của ngành điều dưỡng cũng như các đặc thù của chuyên ngành. Các khái niệm chính đối với tất cả các điều dưỡng viên bao gồm sự trân trọng tính toàn diện (holism) – xem xét toàn bộ phạm vi ảnh hưởng lên mọi khía cạnh của cuộc sống và hướng tới việc duy trì sức khỏe hơn là chỉ đơn thuần điều trị bệnh tật. Tuy nhiên, điều dưỡng hồi sức cấp cứu phải có năng lực chuyên môn kỹ thuật cao. Thậm chí các nhiệm vụ thường quy như điều chỉnh liều thuốc tăng co bóp cơ tim (inotropes) và thuốc vận mạch (vasopressors) cũng như đảm bảo dòng chảy liên tục của các loại thuốc này khi thay bơm tiêm điện (syringe drivers) đều là những kỹ năng cực kỳ quan trọng. Điều này đồng nghĩa với nguy cơ khía cạnh con người và sự nhân đạo trong chăm sóc có thể bị bỏ quên; một bệnh nhân đã mô tả trải nghiệm của mình là ‘bắt nguồn từ việc phân tích chi tiết các biểu đồ và sự cân bằng của các hóa chất, không quá nhiều ở sự ấm áp của sự tiếp xúc giữa con người với con người’. Bệnh nhân hồi sức cấp cứu báo cáo họ đã trải qua tình trạng khó thở (breathlessness), không thể cất tiếng nói (voicelessness) và khát nước cùng cảm giác bất lực, lo âu, tuyệt vọng, bị bỏ rơi và đánh mất khả năng tự chủ. Các điều dưỡng viên chuyên gia luôn biết cách kết nối với bệnh nhân của mình cả về mặt thể chất lẫn tâm lý, nhưng các khía cạnh quan trọng của việc chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm (person-centred care) sẽ bị mai một khi nguồn lực điều dưỡng bị cạn kiệt. Đây là một vấn đề vô cùng quan trọng; ví dụ, việc thực hiện chăm sóc vệ sinh răng miệng (oral hygiene care) nghiêm ngặt không chỉ cải thiện trải nghiệm của bệnh nhân mà còn giúp giảm nguy cơ tiến triển viêm phổi liên quan đến thở máy (ventilator-associated pneumonia).

Bệnh nhân tại Đơn vị chăm sóc tích cực (Intensive care unit – ICU) hiện nay ít bị an thần hơn và do đó nhận thức tốt hơn so với trước đây, tình trạng này được mô tả là ‘tỉnh táo nhưng cảm thấy như bị dùng thuốc’ (conscious but feeling doped). Họ hiếm khi có thể kiểm soát những gì xảy ra với bản thân trong suốt thời gian mắc bệnh nặng (critical illness), đặc biệt là trong giai đoạn cấp tính, nhưng thường mong muốn khẳng định lại quyền tự chủ (autonomy) của mình khi hồi phục, ví dụ, trong quá trình cai thở máy (weaning from ventilation) hoặc khi chuyển sang mức độ chăm sóc thấp hơn. Điều dưỡng viên có thể tạo điều kiện cho bệnh nhân thực hiện quyền tự chủ tại những thời điểm này trong khi vẫn đảm bảo sự tiến triển an toàn của quá trình điều trị. Hơn nữa, việc chăm sóc cá nhân thiết yếu luôn được thực hiện hoặc giám sát bởi các điều dưỡng viên, và mặc dù các chức năng quan trọng, như vật lý trị liệu hô hấp (chest physiotherapy), vận động (mobilisation) và cung cấp dinh dưỡng có thể được chỉ định bởi các bác sĩ chuyên khoa khác, chúng vẫn sẽ được tích hợp và thường do chính các điều dưỡng viên trực tiếp thực hiện.

CÁCH TIẾP CẬN CÓ HỆ THỐNG TRONG CHĂM SÓC

Chăm sóc bệnh nhân nặng là một quá trình phức tạp. Do đó, người điều dưỡng cần cấu trúc việc đánh giá lâm sàng (clinical review) nhằm làm rõ và ưu tiên các nhu cầu của bệnh nhân sao cho tất cả các vấn đề có thể xảy ra đều được giải quyết triệt để. Trong các tình huống cấp tính, việc đánh giá lần lượt các khía cạnh chăm sóc cơ bản theo trình tự A-B-C-D-E là một phương pháp rất hữu ích: