Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 51. DINH DƯỠNG QUA ĐƯỜNG TIÊU HOÁ VÀ TĨNH MẠCH

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 51. DINH DƯỠNG QUA ĐƯỜNG TIÊU HOÁ VÀ TĨNH MẠCH

Enteral and parenteral nutrition
Yasmine Ali Abdelhamid; Marianne Chapman; Adam M. Deane
Oh’s Intensive Care Manual, 51, 623-629

Thực hành chuẩn mực trong chăm sóc người bệnh nguy kịch là cung cấp hỗ trợ dinh dưỡng nhằm bổ sung các dưỡng chất thiết yếu, ngăn ngừa suy dinh dưỡng và giảm thiểu tình trạng teo cơ. Tình trạng teo cơ là hệ quả tất yếu đối với bất kỳ khoảng thời gian nằm bất động tại giường nào, do chính bản thân bệnh lý nguy kịch hoặc do quá trình điều trị. Bệnh lý nguy kịch có đặc trưng là tình trạng dị hóa kháng chất dinh dưỡng (nutrient-resistant catabolism), đề kháng insulin (insulin resistance) và đề kháng đồng hóa đối với protein từ chế độ ăn (anabolic resistance to dietary protein). Mặc dù về mặt trực giác, các bác sĩ có thể cho rằng việc hỗ trợ dinh dưỡng tối ưu hoặc bổ sung dinh dưỡng sẽ làm giảm tỷ lệ tử vong và cải thiện quá trình hồi phục, nhưng dữ liệu từ một số thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn lại không ủng hộ quan điểm này. Sự hiểu biết trong lĩnh vực này đang thay đổi nhanh chóng, do đó các hướng dẫn thực hành lâm sàng quốc tế có thể không phải lúc nào cũng đại diện cho phương pháp điều trị tốt nhất ở thời điểm hiện tại.

Đánh Giá Dinh Dưỡng

Quá trình đánh giá khách quan tình trạng dinh dưỡng ở người bệnh nguy kịch thường gặp khó khăn vì các cơ chế bệnh sinh làm sai lệch các phương pháp vốn được áp dụng cho quần thể dân số chung. Các chỉ số nhân trắc học (anthropometric measures), chẳng hạn như độ dày nếp gấp da cơ tam đầu (triceps skin-fold thickness) và chu vi vòng giữa cánh tay (mid-arm circumference), thường bị che lấp bởi tình trạng phù nề. Siêu âm đo độ dày cơ vân cũng chịu ảnh hưởng bởi tình trạng phù và sai số chủ quan giữa những người thực hiện siêu âm. Đánh giá sức mạnh cơ bắp, chẳng hạn như đo sức nắm bàn tay chủ động (voluntary hand-grip strength), là không khả thi ở những người bệnh hôn mê hoặc đang dùng thuốc an thần. Các chỉ số xét nghiệm, bao gồm nồng độ transferrin, tiền albumin (pre-albumin) và albumin, số lượng tế bào lympho và phản ứng của thử nghiệm lẩy da (skin-prick test reactivity), đều thay đổi do tình trạng bệnh lý nguy kịch chứ không phản ánh chính xác tình trạng dinh dưỡng của người bệnh.

Kết hợp đánh giá lâm sàng chủ quan (tiền sử ăn uống và khám thực thể) có thể cung cấp nhiều thông tin hữu ích hơn là chỉ phụ thuộc vào một phép đo khách quan duy nhất. Bệnh sử của tình trạng suy dinh dưỡng bao gồm sụt cân, chế độ ăn uống kém, các triệu chứng đường tiêu hóa, suy giảm khả năng vận động và chẩn đoán bệnh lý liên quan đến việc dung nạp thức ăn kém. Các dấu hiệu thực thể bao gồm mất lớp mỡ dưới da, teo cơ, phù ngoại vi và cổ trướng (ascites).

Sự thiếu chính xác trong đánh giá dinh dưỡng ở người bệnh nguy kịch đã dẫn đến những nỗ lực nhằm phân loại một nhóm người bệnh có nguy cơ dinh dưỡng cao hơn, đối tượng có thể nhận được lợi ích lớn nhất từ các hỗ trợ dinh dưỡng tối ưu. Các nhà nghiên cứu đã phát triển một số hệ thống điểm số (Bảng 51.1) nhưng chưa có hệ thống nào chứng minh được khả năng nhận diện chính xác nhóm người bệnh có nhu cầu dinh dưỡng khác biệt so với quần thể người bệnh tại Khoa Hồi sức Tích cực (Intensive Care Unit – ICU) nói chung. Hơn nữa, ngay cả khi xác định được người bệnh suy dinh dưỡng, cách thức quản lý và hỗ trợ dinh dưỡng cho họ vẫn còn là một vấn đề tranh cãi. Nhiều chuyên gia lo ngại rằng việc nuôi dưỡng quá tích cực ở người bệnh suy dinh dưỡng có thể làm tăng các biến chứng nguy hại.

Bảng 51.1: Các công cụ sàng lọc và đánh giá tình trạng dinh dưỡng

Chú thích: APACHE, Đánh giá sinh lý cấp tính và sức khỏe mãn tính (Acute physiology and chronic health evaluation); BMI, Chỉ số khối cơ thể (Body mass index); SOFA, Đánh giá suy đa tạng tuần tự (Sequential organ failure assessment).