CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2 (2026). CHƯƠNG 39. Giấc ngủ trong Các rối loạn nội khoa và Thai kỳ

CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2 (2026)
(Fundamentals of Sleep Medicine, 2nd Edition)
Tác giả: Richard B. Berry, Mary H. Wagner và Scott M. Ryals. Dịch & chú giải: BS. LÊ ĐÌNH SÁNG.
Bản dịch được chia sẻ vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. Nghiêm cấm thương mại hoá bản dịch này dưới bất kỳ hình thức nào.

CHƯƠNG 39. Giấc ngủ trong Các rối loạn nội khoa và Thai kỳ

Sleep in medical disorders and pregnancy
Richard B. Berry, MD, FAASM; Mary H. Wagner, MD, FAASM; Scott M. Ryals, MD, FAASM

Fundamentals of Sleep Medicine, Chapter 39, 874-885

GIỚI THIỆU

Chương này đề cập đến vấn đề giấc ngủ trong nhiều bệnh lý nội khoa (medical disorders) khác nhau cũng như trong thời kỳ mang thai. Đối với một số chủ đề, chúng tôi sẽ trình bày ngắn gọn các kiến thức nền tảng có liên quan mật thiết đến giấc ngủ. Tuy nhiên, việc đi sâu vào chi tiết chẩn đoán, quản lý và điều trị đặc hiệu cho từng bệnh lý nằm ngoài phạm vi của chương sách này.

BỆNH TO ĐẦU CHI (ACROMEGALY)

Kiến thức cơ bản và Biểu hiện lâm sàng của Bệnh to đầu chi

Bệnh to đầu chi (Acromegaly) là một rối loạn do sự tăng tiết quá mức hormone tăng trưởng (growth hormone) từ các tế bào hướng thân (somatotrophic cells) ở tuyến yên. Vùng dưới đồi (hypothalamus) điều hòa quá trình bài tiết này bằng cách tiết ra hormone giải phóng hormone tăng trưởng (growth hormone-releasing hormone – GHRH) và somatostatin (hormone ức chế hormone tăng trưởng). Hormone tăng trưởng kích thích gan tổng hợp yếu tố tăng trưởng giống insulin 1 (insulin-like growth factor 1 – IGF-1), từ đó làm trung gian cho các tác dụng đồng hóa của hormone này. Hormone tăng trưởng cũng liên kết trực tiếp với các thụ thể tương ứng trên nhiều cơ quan đích, bao gồm gan, thận, xương, sụn, cơ vân và tế bào mỡ. Hơn 90% người bệnh mắc bệnh to đầu chi có một khối u tuyến yên lành tính tiết hormone tăng trưởng (growth hormone-secreting pituitary adenoma).

Biểu hiện lâm sàng của bệnh to đầu chi rất đa dạng, từ mờ nhạt đến rõ ràng, phụ thuộc vào độ tuổi khởi phát. Các khối u tuyến (adenomas) xuất hiện ở người trẻ thường phát triển nhanh, khởi phát trước khi các sụn tiếp hợp xương đóng lại, dẫn đến sự phát triển quá mức của cơ thể và gây ra hội chứng khổng lồ (gigantism). Ngược lại, các khối u tuyến xuất hiện muộn hơn thường tiến triển chậm, dẫn đến những thay đổi thể chất âm thầm. Các biểu hiện đặc trưng của bệnh to đầu chi bao gồm: tác động chèn ép tại chỗ do phì đại tuyến yên, mô mềm ở bàn tay và bàn chân dày lên (phì đại đầu chi), hội chứng khổng lồ, chứng hàm nhô (prognathism), phì đại xương trán (frontal bone hypertrophy), phì đại các tạng (visceromegaly – bao gồm cả phì đại lưỡi), cùng nhiều tác động hệ thống khác.