Các xét nghiệm đông máu: Xét nghiệm Protein C (PC)

Protein C có thời gian bán hủy khoảng 6 giờ.  

Mặc dù warfarin và những antagonist vitamin K (VKA) khác gây ra một sự suy giảm chức năng trong protein C những yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K khác, dạng carboxylated và acarboxylated từng phần của các yếu tố đông máu có thời gian bán hủy trong huyết tương ngắn hơn một nửa và vì vậy mức miễn dịch suy giảm.

Sơ đồ gene protein C nằm ở 2q13-14 và mã hóa protein 429 amino acid.

Protein C tăng theo tuổi và thấp lúc sinh (cũng như tất cả các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K), một số nghiên cứu chỉ ra rằng mức PC không đạt được giá trị như người lớn mãi cho đến 17 tuổi.

Kháng nguyên PC cũng có thể đo bằng phương pháp Laurell Electroimmunoassay (“Những viên đá”) nhưng hiếm khi được thực hiện ngày nay.

Xét nghiệm tạo màu PC đặc hiệu cho những đột biến tác động lên hoạt tính xúc tác của nó. Những trường hợp xét nghiệm hoạt tính tạo màu bình thường nhưng xét nghiệm chức năng dựa trên cục máu đông giảm, đã được báo cáo.

PC giảm thê thảm trong nhiễm trùng huyết do não mô cầu.

GIỚI THIỆU

PC là một serine protease phụ thuộc vitamin K trọng lượng 62kDa và là thành phần cốt lõi của hệ thống chống đông tự nhiên.

Nó lưu hành trong tuần hoàn dưới dạng protein chuỗi đơn và được chuyển thành dạng hoạt động bởi thrombin (đôi khi được gọi là APC – Activated Protein C), khi đó, nó cùng với cofactor của mình – Protein S, bất hoạt FVa và FVIIIa. Sự hoạt hóa PC thành APC xảy ra tương đối chậm khi chỉ có sự hiện diện của thrombin đơn độc, nhưng tốc độ sẽ tăng lên đáng kể khi thrombin được gắn vào protein xuyên màng  Thrombomodulin [Tm]. Thrombin gắn với Tm không có hoạt tính tiền đông nhưng hoạt tính chống đông lại nổi bật nhờ con đường PC-PS.

Bên cạnh hoạt tính chống đông, APC cho thấy cả hoạt tính chống viêm và chống apotosis. APC cũng gắn với PAI-1 và vì vậy ngắn cản t-PA, từ đó tăng hoạt tính tiêu sợi huyết. APC bị ức chế bởi PCI – Protein C Inhibitor (trước đây còn được gọi là PAI-3) – một thành viên của gia đình SERPIN (Khái niệm SERINE và SEPIN, bạn đọc tham khảo thêm)

Suy giảm PC là một rối loạn di truyền trội NST thường, làm tăng nguy cơ VTE với mức độ phụ thuộc vào đồng hợp hay dị hợp.

Suy giảm PC đồng hợp tử là hiếm gặp, hiện diện ở trẻ sơ sinh với chấm xuất huyết ác tính (một dạng của DIC đặc trưng bởi hoại tử và xuất huyết da lan rộng), dẫn đến tử vong nhanh chóng nếu không điều trị thay thế PC kịp thời. Những người đột biến thể dị hợp, Warfarin tạo ra hiện tương tự vì nó làm giảm PC trước (vốn dĩ PC có thời gian bán hủy ngắn) sau đó mới giảm các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K. Vì vậy, mặc dù vai trò của warfarin như một chất chống đông, nó tạo ra tình trạng tăng đông đặc trưng bởi sự tạo thành huyết khối trong các mạch máu nhỏ ở da, gây hoạt ử da lan rộng. Đây là một hiện tượng hiếm. Đề kháng PC hoạt hóa (Activated PC Resistance – APCR) là sự mất khả năng cắt FVa và FVIIIa của PC. Điều này có thể là di truyền hoặc mắc phải nhưng thường do sự bất thường trong đích tác động của APC hơn là bản thân PC. Ví dụ phổ biến của APCR là do đột biến V Leiden.

NGUYÊN LÝ

PC có thể được đo bởi:

ELISA: Lưu ý xét nghiệm này chỉ cho biết số lượng, không phải chức năng.

Xét nghiệm dựa vào thời gian cục máu đông theo APTT: thời gian tạo thành cục máu đông sau khi cho chất hoạt hóa PC vào, từ đó suy ra lượng PC.

Phương pháp tạo màu: sử dụng chất hoạt hóa PC là Protac^TM, chiết xuất từ nọc độc của Akistrodon contortrix.

Test dựa vào sự tạo thành thrombin cũng được sử dụng

PHƯƠNG PHÁP

ELISA: Sử dụng kháng thể đơn dòng hoặc đa dòng chống lại PC.

Xét nghiệm PC dựa vào cục máu đông: Có thể dựa vào PT hoặc APTT, mặc dù APTT được dùng phổ biến. Như xét nghiệm APTT, ở đây cho thêm chất hoạt hóa PC, thời gian APPT phụ thuộc vào số lượng FVa, FVIIIa => phụ thuộc vào APC => Phụ thuộc vào PC. Nếu mức PC thấp thì APTT sẽ ngắn lại.