Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 102. NGẠT NƯỚC

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 102. NGẠT NƯỚC

Submersion
Andrew Semark; Alice Young; James P. McCullough

Oh’s Intensive Care Manual, 102, 1142-1145

ĐỊNH NGHĨA

Đuối nước (drowning) được định nghĩa là quá trình trải qua sự suy giảm hô hấp do chìm ngập (submersion) hoặc ngâm mình (immersion) trong chất lỏng. Các biến cố đuối nước được phân loại thành tử vong (fatal) hoặc không tử vong (non-fatal), trong đó đuối nước tử vong xảy ra khi nạn nhân tử vong vào bất kỳ thời điểm nào, so với đuối nước không tử vong, trong đó quá trình đuối nước bị gián đoạn. Các thuật ngữ trước đây bao gồm ‘gần chết đuối’ (near drowning), ‘chết đuối ướt và khô’ (wet and dry drowning) và ‘chết đuối thứ phát’ (secondary drowning) không còn được sử dụng. Kết cục có thể được phân loại thành tử vong (death), có bệnh lý/di chứng (morbidity) và không có bệnh lý/di chứng (no morbidity). Theo Đại hội Thế giới về Đuối nước (World Congress on Drowning) năm 2022, kết cục của đuối nước không tử vong có thể được phân loại thêm thành suy giảm hô hấp nhẹ, trung bình hoặc nặng và di chứng được phân loại thành không di chứng, có một số di chứng và di chứng nặng.

DỊCH TỄ HỌC

Đuối nước vẫn là một mối quan ngại y tế công cộng đáng kể trên toàn thế giới, chịu trách nhiệm cho khoảng 236.000 ca tử vong mỗi năm. Đây là nguyên nhân gây tử vong thứ ba do thương tích không chủ ý (unintentional injury), chiếm 7% tổng số ca tử vong liên quan đến thương tích trên toàn thế giới. Năm 2022, Úc báo cáo tổng cộng 339 ca tử vong do đuối nước và 686 người khác bị đuối nước không tử vong. Dữ liệu này cho thấy mức tăng 15% so với năm 2021 và mức tăng 24% khi so sánh với mức trung bình 10 năm trước đó. Các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình chiếm hơn 90% số ca tử vong do đuối nước không chủ ý và hơn một nửa số ca đuối nước toàn cầu xảy ra ở Khu vực Đông Nam Á và Khu vực Tây Thái Bình Dương của Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization), bao gồm cả Úc và New Zealand. Các yếu tố nguy cơ cá nhân liên quan đến đuối nước bao gồm ngộ độc ma túy hoặc rượu (drug or alcohol intoxication), chấn thương (trauma) và bệnh lý đồng mắc (co-morbid disease), với mối liên quan nguy cơ quần thể theo nhóm tuổi, vị trí địa lý và tình trạng kinh tế xã hội. Tỷ lệ tử vong do đuối nước bình quân đầu người được công bố ở các nước phát triển là khác nhau, trong đó New Zealand có tỷ lệ cao hơn so với các nước khác như Úc, Canada và Vương quốc Anh. Trong 10 năm qua, tỷ lệ này ở New Zealand là 1,7 trên 100.000 dân số so với 1,1 trên 100.000 ở Úc và 1,3 trên 100.000 ở Canada.

SINH LÝ BỆNH ĐUỐI NƯỚC

Những thay đổi sinh lý xảy ra trong quá trình đuối nước là thứ phát sau việc ngâm mình trong nước (immersion into water) và hít sặc nước cùng các chất gây ô nhiễm (aspiration of water and contaminants). Thể tích dịch hít sặc từ 1-3 mL/kg (1-3 mL/kg) là đủ để gây suy giảm hô hấp. Phản ứng với dịch hít sặc là một sự tương tác phức tạp của các phản xạ qua da và tim phổi, tích hợp với các phản ứng tự chủ (autonomic responses) ảnh hưởng đến sự phân bố dịch, chức năng nội tiết, sự thay đổi hoạt động của kênh ion màng tế bào và những thay đổi tuần hoàn vi mạch (microvascular circulatory changes). Kết cục sinh lý bệnh học cuối cùng là tình trạng thiếu oxy mô (tissue hypoxia), biểu hiện bằng trụy tuần hoàn (circulatory collapse), tổn thương phổi cấp tính nặng (severe acute lung injury) và thiếu máu cục bộ não (cerebral ischaemia) là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong.