Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 32. TẠO NHỊP TIM

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 32. TẠO NHỊP TIM

Cardiac pacing
Francisca Caetano; Brijesh Vipinchandra Patel
Oh’s Intensive Care Manual, 32, 366-377

Tạo nhịp tim là một phần quan trọng của chuyên ngành điện sinh lý học và tim mạch nói chung. Tuy nhiên, các bác sĩ hồi sức cấp cứu cần phải làm quen với kỹ thuật này, vì việc sử dụng các thiết bị điện tử tim cấy ghép (implanted cardiac electronic devices) đang gia tăng liên tục do tuổi thọ con người ngày càng tăng và sự già hóa dân số.

Lĩnh vực tạo nhịp tim đã phát triển nhanh chóng kể từ khi Zoll giới thiệu kỹ thuật này vào năm 1952. Mặc dù một số tình trạng cần tạo nhịp đã rõ ràng và không thay đổi qua nhiều năm (ví dụ: blốc nhĩ thất độ cao và rối loạn chức năng nút xoang (sinus node dysfunction)), nhiều tình trạng khác đã tiến triển và trở thành chủ đề của nhiều nghiên cứu sâu rộng (ví dụ: tạo nhịp sau thay van động mạch chủ qua Catheter (transcatheter aortic valve implantation) và liệu pháp tái đồng bộ tim (cardiac resynchronisation therapy) trong điều trị suy tim). Y học cũng ngày càng dành nhiều sự chú ý cho các lĩnh vực khác, chẳng hạn như cách phòng tránh các biến chứng của việc tạo nhịp, tạo nhịp ở bệnh nhân sau phẫu thuật tim và công nghệ tạo nhịp không dây (leadless pacing).

Hơn nữa, khi bệnh nhân cần tạo nhịp khẩn cấp, điều thiết yếu là bác sĩ hồi sức cấp cứu phải thành thạo các khía cạnh của tạo nhịp tạm thời, bao gồm kỹ năng chèn và kiểm tra dây điện cực.

Việc sử dụng máy tạo nhịp khử rung tim cấy ghép (implantable cardioverter-defibrillators – ICD) ở những bệnh nhân có nguy cơ cao mắc các rối loạn nhịp thất đe dọa tính mạng đã trở nên phổ biến hơn, và chương này cũng sẽ đề cập đến khía cạnh đó.

CÁC LOẠI TẠO NHỊP: MÔ TẢ CHUNG

Máy tạo nhịp tim thường bao gồm hai thành phần: một bộ kích phát xung (pulse generator), cung cấp xung điện để kích thích cơ tim; và một hoặc nhiều điện cực (thường được gọi là dây điện cực – leads), làm nhiệm vụ truyền xung điện từ bộ kích phát xung đến cơ tim (Hình 32.1).

Tạo Nhịp Nội Mạc Cơ Tim

Bác sĩ đưa các dây điện cực tạo nhịp qua đường tĩnh mạch đến bề mặt nội mạc cơ tim của tâm nhĩ phải, tâm thất phải hoặc cả hai buồng tim. Ở những bệnh nhân suy tim, bác sĩ sẽ đặt thêm một dây điện cực bổ sung vào xoang vành. Các dây điện cực này có khả năng nhận cảm (sense) hoạt động điện của tim và cung cấp các kích thích điện nhằm mục đích điều trị.

Các ống thông tạo nhịp có bóng nổi định hướng dùng cho tạo nhịp tạm thời thường kém ổn định hơn và y giới thường chỉ dành riêng chúng cho mục đích tạo nhịp trong cấp cứu.

Tạo Nhịp Thượng Mạc Cơ Tim

Hệ thống máy tạo nhịp thượng mạc cơ tim (epicardial pacemaker system) là phương pháp cần thiết trong một số tình huống lâm sàng: bệnh nhân mắc các dị tật bẩm sinh không có đường truyền tĩnh mạch vào tim, bệnh nhân bị nhiễm trùng thiết bị tái phát, và phổ biến nhất là kết hợp cùng phẫu thuật tim hở. Các phẫu thuật viên cấy ghép dây điện cực thượng mạc cơ tim thông qua phẫu thuật mở ngực, nội soi lồng ngực, hoặc sử dụng các kỹ thuật robot.

Tạo Nhịp Không Dây

Y học đã giới thiệu các loại máy tạo nhịp tim không dây, thu nhỏ nằm gọn trong buồng tim. Các bác sĩ đưa thiết bị này qua da thông qua đường tĩnh mạch đùi và cấy trực tiếp vào thành tâm thất phải. Chúng cung cấp liệu pháp tạo nhịp buồng đơn một cách rất hiệu quả (Hình 32.1).

Liệu Pháp Tái Đồng Bộ Tim (CRT)

Liệu pháp CRT cung cấp chức năng tạo nhịp hai buồng thất (biventricular pacing) để khắc phục tình trạng mất đồng bộ cơ điện (electromechanical dyssynchrony), từ đó làm tăng cung lượng tim. Liệu pháp này đã cho thấy lợi ích đáng kể trong việc cải thiện tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở một số nhóm bệnh nhân có phân suất tống máu thất trái giảm.

Tạo Nhịp Qua Da Cấp Cứu

Bác sĩ có thể tiến hành tạo nhịp qua da một cách nhanh chóng trong trường hợp khẩn cấp trong khi chờ đợi triển khai một chiến lược lâu dài hơn (ví dụ: tạo nhịp qua đường tĩnh mạch). Nhân viên y tế áp các miếng dán điện cực ở vị trí trước-bên hoặc trước-sau trên vùng tim. Đối với bệnh nhân còn tỉnh táo, bác sĩ cần chỉ định thuốc giảm đau hoặc thuốc an thần để giúp họ tránh cảm giác đau đớn dữ dội do dòng điện. Phương thức này chỉ nên được sử dụng trong các bối cảnh cấp cứu hoặc khi không còn lựa chọn nào khác, và phải thực hiện dưới sự theo dõi huyết động chặt chẽ.