Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 53. VIÊM TUỴ CẤP

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 53. VIÊM TUỴ CẤP

Acute pancreatitis
Aimee Brame
Oh’s Intensive Care Manual, 53, 642-647

Tình trạng viêm cấp tính của tuyến tụy (Acute inflammation of the pancreas) biểu hiện qua một loạt các triệu chứng, có thể dừng lại ở mức độ nhẹ và tự giới hạn, hoặc phản ánh một bệnh lý nghiêm trọng dẫn đến hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (Acute respiratory distress syndrome – ARDS), suy đa tạng và tử vong một cách nhanh chóng. Ở phần lớn người bệnh, bác sĩ lâm sàng thường xác định được một nguyên nhân tiềm ẩn có thể điều trị. Mặc dù thể viêm tụy phù nề, mô kẽ mức độ nhẹ phổ biến hơn (chiếm 80%), nhưng thể nặng hơn là viêm tụy cấp thể hoại tử (Acute necrotising pancreatitis – ANP) lại là nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ tử vong, chiếm từ 17% đến 21% ngay cả tại các trung tâm chuyên khoa tuyến cuối.

Quá trình điều trị cho những người bệnh bị viêm tụy cấp thể hoại tử (ANP) nghiêm trọng đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức và nguồn lực. Theo dõi dài hạn cho thấy, mặc dù một số người sống sót phải chịu tình trạng suy chức năng tụy ngoại tiết và nội tiết (Exocrine and endocrine insufficiency) vĩnh viễn, nhưng phần lớn vẫn duy trì được chất lượng cuộc sống tốt.

Việc điều trị viêm tụy cấp thể hoại tử (ANP) về cơ bản là điều trị hỗ trợ. Y học đã thử nghiệm nhiều can thiệp điều trị tiềm năng, nhưng rất ít phương pháp cung cấp được bằng chứng khách quan về lợi ích lâm sàng.

Căn Nguyên

Bệnh lý sỏi mật (Gallstone disease) (chiếm 35% – 40%) và lạm dụng rượu (chiếm 35%) vẫn là hai nguyên nhân phổ biến nhất gây ra viêm tụy cấp trên toàn thế giới. Mặc dù y học không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng nào trong nhiều trường hợp còn lại, nhưng bệnh có những mối liên quan đã được xác định rõ ràng với một số tình trạng nhiễm trùng, một số loại thuốc nhất định, tình trạng tăng lipid máu (Hyperlipidaemia) và chấn thương. Bạn có thể xem Hộp 53.1 để biết danh sách chi tiết hơn.

Chấm Điểm: Mức Độ Nặng Và Tỷ Lệ Tử Vong

Từ năm 1974, thực hành lâm sàng sử dụng tiêu chuẩn Ranson làm thước đo tiêu chuẩn để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh và nguy cơ tử vong (Hộp 53.2). Tác giả đã xác định các yếu tố này sau khi phân tích dữ liệu lâm sàng và xét nghiệm của 100 người bệnh chủ yếu bị viêm tụy do rượu vào thời điểm nhập viện và sau 48 giờ; số lượng các tiêu chí dương tính có tương quan nghịch với kết cục lâm sàng. Một thập kỷ sau, giới y khoa đã đánh giá lại các tiêu chí này và phát hiện ra tám tiêu chí đầu tiên mang lại giá trị tiên lượng cao nhất – hiện nay chúng được biết đến với tên gọi là tiêu chuẩn Glasgow hoặc điểm Imrie. Thang điểm này áp dụng cho cả các bệnh lý viêm tụy do rượu và không do rượu.