Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 77. CHẤN THƯƠNG NẶNG VÀ ĐA CHẤN THƯƠNG

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 77. CHẤN THƯƠNG NẶNG VÀ ĐA CHẤN THƯƠNG

Severe and multiple injuries
Rebecca Schroll; Li C. Hsee
Oh’s Intensive Care Manual, Chapter 77, 899-907

Y học định nghĩa chấn thương (trauma) là tổn thương thực thể do năng lượng cơ học gây ra. Chấn thương thường được phân loại thành chấn thương đụng dập (blunt trauma) hoặc chấn thương xuyên thấu (penetrating trauma). Trên toàn thế giới, chấn thương là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 6, chiếm 10% tổng số ca tử vong toàn cầu và là nguyên nhân thứ 4 gây ra tình trạng tàn tật từ trung bình đến nặng. Chấn thương đụng dập mức độ nặng rất phổ biến, chủ yếu do tai nạn giao thông, té ngã và ít thường xuyên hơn là do bị đánh hoặc hành hung. Chấn thương xuyên thấu nặng, thường do đâm chém và đạn bắn, ít phổ biến hơn ngoại trừ ở các thành phố lớn của Hoa Kỳ, Nam Phi và các khu vực có xung đột vũ trang. Các tổn thương đụng dập thường nằm bên trong cơ thể, thuộc dạng đa chấn thương và không biểu hiện rõ ràng ở thời điểm ban đầu. Mức độ nghiêm trọng của chấn thương xuyên thấu phụ thuộc vào quỹ đạo đường đi của tổn thương và lực năng lượng tác động. Thầy thuốc chỉ có thể giảm thiểu nguy cơ bỏ sót các tổn thương nghiêm trọng thông qua một cách tiếp cận có hệ thống và đánh giá lặp lại nhiều lần.

Đánh Giá Và Các Ưu Tiên

Phân Loại Người Bệnh (Triage)

Bước đầu tiên và quan trọng nhất là phân loại (triage) – sàng lọc những người bệnh có các chấn thương và biến chứng cấp tính đe dọa tính mạng khỏi những người bệnh mà tính mạng chưa bị đe dọa. Tùy thuộc vào mức độ phức tạp của chấn thương, cơ sở y tế cần đảm bảo sẵn sàng các nguồn lực cho quá trình điều trị. Nếu vượt quá năng lực của cơ sở, bác sĩ cần sớm cân nhắc việc chuyển người bệnh đến một đơn vị chấn thương tuyến chuyên sâu.

Mức độ nặng của tổn thương toàn thân tỷ lệ thuận với số lượng các tổn thương riêng biệt hiện có, cũng như mức độ nghiêm trọng của từng tổn thương đó. Nhân viên y tế có thể tiến hành đánh giá ngay tại hiện trường tai nạn hoặc lúc người bệnh mới được đưa đến bệnh viện. Giống như trong bất kỳ tình huống cấp cứu nào, việc đánh giá, chẩn đoán và điều trị cần phải diễn ra đồng thời. Các bác sĩ có rất ít thời gian để khai thác bệnh sử chi tiết, khám xét, thực hiện các chỉ định cận lâm sàng hoặc đưa ra các chẩn đoán cân nhắc kỹ lưỡng trước khi bắt đầu chăm sóc cấp cứu.

Nhận Biết Mức Độ Nặng

Thầy thuốc có thể sớm nhận biết hầu hết những người bệnh bị chấn thương nặng thông qua các dấu hiệu sau: