Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn, Ấn bản thứ 5. CHƯƠNG 22. Nhận biết các Bất thường không do Chấn thương của Cột sống

Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn: Các Nguyên lý và Dấu hiệu Nhận biết, Ấn bản thứ 5
Tác giả: William Herring, MD, FACR – © 2024 Nhà xuất bản Elsevier
Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên Bản dịch tiếng Việt)

CHƯƠNG 22. Nhận biết các Bất thường không do Chấn thương của Cột sống
Recognizing Nontraumatic Abnormalities of the Spine
William Herring, MD, FACR
Learning Radiology, 22, 270-282

Đau lưng, đặc biệt là đau thắt lưng, là nguyên nhân hàng đầu gây ra số năm sống chung với khuyết tật trên toàn thế giới, một thước đo phản ánh tác động của bệnh tật lên chất lượng cuộc sống. Vào năm 2017, các nghiên cứu ước tính rằng tại bất kỳ thời điểm nào cũng có 577 triệu người trên toàn cầu phải chịu đựng cơn đau thắt lưng, khiến nó trở thành nguyên nhân hàng đầu thế giới gây hạn chế hoạt động và nghỉ làm.

• Chụp cộng hưởng từ (MRI), với khả năng phân biệt mô mềm vượt trội, là phương pháp được lựa chọn cho hầu hết các bệnh lý cột sống vì khả năng hiển thị và phát hiện các bất thường trong các mô mềm, chẳng hạn như tủy xương, tủy sống và đĩa đệm, cùng với khả năng hiển thị hình ảnh ở bất kỳ mặt phẳng nào và không phơi nhiễm bức xạ.

Các nghiên cứu MRI vẫn còn tương đối đắt đỏ và sự sẵn có của chúng không phổ biến bằng CT hoặc X-quang thường quy. Bệnh nhân có máy tạo nhịp tim và một số vật liệu sắt từ bên trong cơ thể (ví dụ, một số loại kẹp phình mạch) không thể chụp được, quy trình mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành, và một số bệnh nhân không thể chịu được cảm giác sợ không gian hẹp mà họ trải qua trong một số máy quét MRI có cường độ từ trường cao (xem Chương 20).

Cột sống bình thường (HÌNH 22.1)

Thân đốt sống

Hầu hết mỗi đốt sống đều có một thân đốt sống bao gồm xương xốp và tủy xương bên trong và các thành phần sau được làm từ xương đặc bao gồm cuống sống, mảnh sống, diện khớp, mỏm ngang và mỏm gai (Hình 22.2A).

HÌNH 22.1 Cột sống bình thường. Hình minh họa này mô tả toàn bộ cột sống bao gồm 7 đốt sống cổ, 12 đốt sống ngực—tất cả đều có xương sườn bám vào—5 đốt sống thắt lưng, và 5 đốt sống cùng hợp nhất. Đường cong của cột sống cổ và thắt lưng được gọi là ưỡn (lordotic), và đường cong của cột sống ngực là gù (kyphotic).

HÌNH 22.2 Cột sống bình thường, CT cắt ngang và X-quang thẳng. A. Trong lát cắt CT này của một thân đốt sống “điển hình”, chúng ta thấy thân đốt sống (B), cuống sống (mũi tên liền), mảnh sống (mũi tên đứt), mỏm ngang (T), ống sống (C) và mỏm gai (S). B. Mỗi thân đốt sống có hai cuống sống hiện ra như những hình bầu dục nhỏ ở hai bên thân đốt sống (mũi tên liền). Mỏm gai (S) có thể được nhìn thấy hơi cao hơn thân đốt sống mà nó gắn vào. Các khớp mỏm được nhìn thấy ở đây theo chiều thẳng (mũi tên đứt).

Từ mức C3 đến L5, các thân đốt sống có hình dạng gần như chữ nhật và có chiều cao phía sau và phía trước tương đương nhau.

Các mâm đốt sống của các thân đốt sống liền kề gần như song song với nhau.

Các diện khớp của các mỏm khớp trên và dưới được lót bằng sụn và các khớp mỏm này là các khớp hoạt dịch thực sự.

Trên phim chụp thẳng, mỗi thân đốt sống hiển thị hai cuống sống hình trứng có thể nhìn thấy ở mỗi bên của thân đốt sống. Cuống sống của L5 thường khó nhìn thấy, ngay cả ở những người bình thường, do độ ưỡn của cột sống thắt lưng (Hình 22.2B).

Trên phim X-quang thường quy của cột sống thắt lưng được thực hiện ở tư thế chếch, các cấu trúc giải phẫu thường chồng lên nhau để tạo ra một bóng giống như phần đầu của một con chó sục Scotland, được gọi là dấu hiệu chó Scottie (Hình 22.3).

HÌNH 22.3 Dấu hiệu Chó Scottie bình thường. Đây là phim chụp chếch sau trái của cột sống thắt lưng (bệnh nhân được xoay khoảng nửa vòng về phía bên trái của mình). Con chó Scottie được tạo thành từ các bộ phận sau: tai (mũi tên đen liền) là mỏm khớp trên, chân (mũi tên trắng liền) là mỏm khớp dưới, mũi (mũi tên đen đứt) là mỏm ngang, mắt (P) là cuống sống, và cổ (mũi tên trắng đứt) là eo cung. Tất cả các cấu trúc này đều có đôi—một bộ tương tự sẽ có thể nhìn thấy ở phía bên kia của bệnh nhân.

Đĩa đệm

Các đĩa đệm có một nhân nhầy dạng gelatin ở trung tâm được bao quanh bởi một vòng xơ bên ngoài, vòng xơ này lại được tạo thành từ các sợi sụn xơ bên trong và các sợi sụn bên ngoài (sợi Sharpey). Nhân nhầy nằm gần phía sau của đĩa đệm (Hình 22.4).