Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn, Ấn bản thứ 5. CHƯƠNG 7: NHẬN BIẾT TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI

Chẩn đoán Hình ảnh Nhập môn: Các Nguyên lý và Dấu hiệu Nhận biết, Ấn bản thứ 5
Tác giả: William Herring, MD, FACR – © 2024 Nhà xuất bản Elsevier
Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên Bản dịch tiếng Việt)

CHƯƠNG 7: NHẬN BIẾT TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI

Recognizing a Pleural Effusion
William Herring, MD, FACR

Learning Radiology, 7, 59-68

GIẢI PHẪU VÀ SINH LÝ BÌNH THƯỜNG CỦA KHOANG MÀNG PHỔI

Giải phẫu bình thường

Màng phổi thành lót bên trong lồng ngực và màng phổi tạng bám dính vào bề mặt nhu mô phổi, bao gồm cả phần tiếp giáp với trung thất và cơ hoành.

• Các nếp gấp của màng phổi tạng tạo thành các rãnh liên thùy—rãnh lớn (chếch) và rãnh nhỏ (ngang) ở bên phải, chỉ có rãnh lớn ở bên trái. Khoang giữa màng phổi tạng và màng phổi thành, tức là khoang màng phổi, là một khoang ảo bình thường chỉ chứa khoảng 2 đến 5 mL dịch màng phổi (xem Hình 2.1).

Sinh lý bình thường

Bình thường, vài trăm mililit dịch màng phổi được sản xuất và tái hấp thu mỗi ngày. Dịch được sản xuất chủ yếu ở màng phổi thành từ giường mao mạch phổi và được tái hấp thu ở cả màng phổi tạng và qua hệ thống bạch huyết qua màng phổi thành.

CÁC PHƯƠNG THỨC PHÁT HIỆN TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI

X-quang thường quy thường là bước đầu tiên trong việc phát hiện tràn dịch màng phổi. Các phương thức khác được sử dụng bao gồm CT và siêu âm (US). Cả CT và US đều nhạy trong việc phát hiện lượng dịch nhỏ. CT tốt nhất trong việc đánh giá bệnh lý nền gây ra tràn dịch hoặc trong trường hợp mờ hoàn toàn một bên lồng ngực do tràn dịch. Siêu âm có thể đặc biệt hữu ích trong việc hướng dẫn can thiệp để loại bỏ dịch màng phổi. Các biểu hiện cơ bản của tràn dịch màng phổi là tương tự nhau bất kể phương thức nào.

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI (Bảng 7.1)

Dịch tích tụ trong khoang màng phổi khi tốc độ hình thành dịch vượt quá tốc độ được thanh thải. Tốc độ hình thành có thể tăng lên do:

• Tăng áp lực thủy tĩnh, như trong suy tim trái.
• Giảm áp lực keo thẩm thấu, như trong giảm protein máu.
• Tăng tính thấm mao mạch, có thể xảy ra trong rối loạn độc tính của màng mao mạch trong viêm phổi hoặc các phản ứng quá mẫn.

Tốc độ tái hấp thu có thể giảm do:

• Giảm hấp thu dịch bởi hệ bạch huyết, do ung thư di căn theo đường bạch huyết hoặc do tăng áp lực tĩnh mạch, làm giảm tốc độ vận chuyển dịch qua ống ngực.
• Giảm áp lực trong khoang màng phổi, như trong xẹp phổi do tắc nghẽn phế quản.

Tràn dịch màng phổi cũng có thể hình thành khi có sự vận chuyển dịch phúc mạc từ khoang bụng qua các lỗ hở ở cơ hoành hoặc qua các mạch bạch huyết từ một quá trình dưới cơ hoành.

Bảng 7.1: Một số Nguyên nhân gây Tràn dịch Màng phổi

CÁC LOẠI TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI

Tràn dịch màng phổi được chia thành dịch thấm hoặc dịch tiết chủ yếu dựa trên hàm lượng protein và nồng độ LDH (lactate dehydrogenase) của chúng. Dịch thấm thường có nồng độ protein thấp hơn, trọng lượng riêng thấp hơn và nồng độ LDH thấp hơn so với dịch tiết.

Dịch thấm thường xảy ra hai bên và có xu hướng hình thành khi có tăng áp lực thủy tĩnh mao mạch hoặc giảm áp lực thẩm thấu. Các nguyên nhân bao gồm:

• Suy tim sung huyết, chủ yếu là suy tim trái, là nguyên nhân phổ biến nhất của tràn dịch màng phổi dịch thấm.
• Giảm albumin máu
• Xơ gan
• Hội chứng thận hư

Dịch tiết thường xảy ra một bên và có xu hướng là kết quả của viêm, bệnh mô liên kết hoặc bệnh ác tính.

• Nguyên nhân phổ biến nhất của tràn dịch màng phổi dịch tiết là bệnh ác tính.
• Tràn mủ màng phổi là một dịch tiết chứa mủ.
• Trong tràn máu màng phổi, dịch có hematocrit lớn hơn 50% hematocrit của máu.
• Tràn dịch dưỡng chấp chứa triglyceride hoặc cholesterol tăng.

TÍNH ĐẶC HIỆU VỀ BÊN CỦA TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI

Một số bệnh có xu hướng gây tràn dịch màng phổi hai bên, và một số thường xảy ra một bên hơn.