Chẩn đoán phân biệt các triệu chứng thường gặp, ấn bản thứ 7. Chương 4. Ợ hơi, Chướng bụng, và Đầy hơi

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT CÁC TRIỆU CHỨNG THƯỜNG GẶP, ẤN BẢN THỨ 7
(Differential Diagnosis of Common Complaints, Seventh Edition)
Tác giả: Seller, Robert H., MD – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng

Chương 4. Ợ hơi, Chướng bụng, và Đầy hơi

Belching, Bloating, and Flatulence
Robert H. Seller, MD; Andrew B. Symons, MD, MS
Differential Diagnosis of Common Complaints, 4, 52-59

Trong chương này, ợ hơi được định nghĩa là sự thoát khí qua miệng; chướng bụng là sự căng chướng bụng do khí; và đầy hơi là sự thoát khí trong ruột qua trực tràng.

Ợ hơi

Ợ hơi không phải là một triệu chứng của bệnh lý thực thể. Nguyên nhân duy nhất của ợ hơi là nuốt không khí (aerophagia). Không khí được nuốt vào, hay chính xác hơn, được hút vào dạ dày và được giải phóng dưới dạng ợ hơi. Nuốt không khí có thể xảy ra khi ăn hoặc uống; không khí được nuốt vào khi uống chất lỏng nhiều hơn so với chất rắn. Nuốt không khí cũng xảy ra như một thói quen thần kinh có ý thức hoặc, thường xuyên hơn, là vô thức không liên quan đến việc ăn uống. Nó cũng có thể liên quan đến việc thở bằng miệng, nhai kẹo cao su, đeo niềng răng, và răng giả không vừa vặn. Ợ hơi mạn tính, lặp đi lặp lại, không chủ ý thường do hít vào không khí lặp đi lặp lại và sự trào ngược của nó từ dạ dày hoặc thực quản dưới dạng ợ hơi. Một số bệnh nhân biểu hiện những dấu hiệu này có ý thức hoặc vô thức làm giãn cơ thắt thực quản trên trong khi hít vào. Ợ hơi xảy ra ở những bệnh nhân bị khó tiêu và có thể là một dấu hiệu không phổ biến của trào ngược dạ dày – thực quản. Nó không thể được sử dụng để phân biệt giữa chúng.

Cơ địa Bệnh nhân

Những người hay ợ hơi quá mức có xu hướng lo lắng, bồn chồn và căng thẳng. Ợ hơi thường là bình thường ở trẻ sơ sinh, mặc dù ợ hơi quá mức có thể là kết quả của việc nuốt quá nhiều không khí trong khi bú. Nếu môi của trẻ sơ sinh không khép kín hoàn toàn quanh núm vú thật hoặc núm vú giả, không khí có thể bị nuốt vào trong khi bú. Điều này có thể bị làm nặng thêm nếu trong khi cho bú, trẻ được giữ ở tư thế quá nằm ngang.

Một số bệnh nhân mắc các rối loạn dạ dày hoặc đường mật hình thành thói quen cố gắng giảm bớt sự khó chịu ở bụng bằng cách nuốt (đôi khi vô thức) không khí và ợ ra lại; họ tin rằng điều này mang lại một số sự giảm nhẹ khỏi sự khó chịu ở bụng của họ.

Nếu bệnh lý đi kèm có thể được loại trừ một cách tự tin, bệnh nhân phải được trấn an rằng không có gì nghiêm trọng. Có thể hữu ích khi mô tả cách một bệnh nhân bị cắt thanh quản có thể được huấn luyện để nuốt không khí; theo đó, một bệnh nhân có vấn đề về ợ hơi có thể được “bỏ” huấn luyện. Chỉ cần hướng dẫn một số bệnh nhân không ợ hơi khi họ cảm thấy muốn làm vậy có thể dần dần chấm dứt thói quen nuốt không khí và ợ ra lại của họ. Các chất chống tạo bọt không đặc biệt hữu ích. Thay vào đó, bệnh nhân nên được hướng dẫn tránh nhai kẹo cao su, ăn nhanh, hút thuốc, và uống đồ uống có ga.

Các triệu chứng đi kèm

Triệu chứng đi kèm phổ biến nhất là chướng bụng, biểu hiện cho khí trong dạ dày. Hầu hết không khí nuốt vào mà không được ợ ra sẽ được tái hấp thu ở ruột non. Thông thường, khí trong ruột được tạo ra bởi sự lên men của các chất chứa trong ruột. Một số bệnh nhân nuốt một lượng lớn không khí có thể trải qua hoặc cảm nhận sự khó chịu ở bụng cho đến khi họ ợ hơi. Cảm giác muốn ợ hơi kèm theo đau ngực khi ợ là một dấu hiệu hiếm gặp có thể chỉ ra nhồi máu cơ tim thành dưới.

Các yếu tố khởi phát và làm nặng thêm

Yếu tố khởi phát phổ biến nhất là nuốt không khí và sau đó là sự giãn nở của cơ thắt thực quản để tạo ra ợ hơi. Sự lo lắng về ợ hơi có thể khởi đầu một vòng luẩn quẩn của việc nuốt không khí vô thức và ợ hơi nhiều hơn. Đối với một số cá nhân, tư thế nằm ngửa ngăn không khí dạ dày đã nuốt vào thoát ra thực quản, và tư thế thẳng đứng tạo điều kiện cho ợ hơi. Căng thẳng cảm xúc làm tăng khả năng nuốt không khí. Uống đồ uống có ga, nhai kẹo cao su, và răng giả không vừa vặn cũng có thể làm nặng thêm tình trạng ợ hơi.