Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 71. CÁC RỐI LOẠN GIẢ NỘI TIẾT: NHẬN DIỆN VÀ QUẢN LÝ

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 71. CÁC RỐI LOẠN GIẢ NỘI TIẾT: NHẬN DIỆN VÀ QUẢN LÝ

Pseudoendocrine Disorders: Recognition and Management
Michael T. McDermott
Endocrine Secrets, CHAPTER 71, 648-653

1. Định Nghĩa Rối Loạn Giả Nội Tiết Là Gì?

Thuật ngữ “rối loạn giả nội tiết” (Pseudoendocrine disorder) chưa có một định nghĩa riêng biệt và rõ ràng. Trong bài viết này, thuật ngữ trên chủ yếu dùng để mô tả các rối loạn mang tính giả thuyết, chưa từng được khoa học chứng minh là có thật. Tuy nhiên, do thông tin sai lệch lan truyền rộng rãi trên Internet và các phương tiện truyền thông, người ta lại khá thường xuyên chẩn đoán các tình trạng này và điều trị chúng bằng những phương pháp chưa được kiểm chứng, đôi khi gây nguy hiểm. Ở một khía cạnh khác, “rối loạn giả nội tiết” có thể chỉ một chẩn đoán nội tiết sai lầm. Sai lầm này bắt nguồn từ các tình trạng bệnh lý, thuốc, hoặc chất bổ sung làm ảnh hưởng tiêu cực đến độ chính xác của các xét nghiệm nội tiết chuẩn. Bạn có thể tìm đọc cuộc thảo luận đầy đủ hơn về tất cả những vấn đề này trong cuốn sách của chúng tôi: McDermott MT, biên tập viên, Quản lý Người bệnh mắc các Rối loạn giả nội tiết: Hướng dẫn Bỏ túi Dựa trên Ca lâm sàng. New York: Springer Nature, 2019.

2. Suy Nhược Tuyến Thượng Thận Là Gì?

Trong cuốn sách xuất bản năm 2001 mang tên Suy nhược Tuyến thượng thận: Hội chứng Stress của Thế kỷ 21, James L. Wilson đã đề xuất chứng suy nhược tuyến thượng thận (Adrenal fatigue). Ông cho rằng tình trạng này phát triển khi các tuyến thượng thận không còn khả năng sản xuất đủ lượng hormone thượng thận để đối phó với những stress hàng ngày. Tình trạng này được cho là xảy ra ở những người phải chịu đựng stress mức độ cao, mạn tính (về mặt tinh thần, cảm xúc hoặc thể chất) trong công việc và/hoặc cuộc sống gia đình. Bệnh được đặc trưng bởi các triệu chứng không đặc hiệu như mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, khó khăn trong việc đương đầu với hoàn cảnh, đau nhức cơ thể, các vấn đề về tiêu hóa và sự phụ thuộc vào caffeine. Hiện nay, vô số người hành nghề y khoa và các trang web vẫn đang quảng bá sai lệch về tình trạng giả nội tiết này. Suy nhược tuyến thượng thận cũng từng được đề cập trên chương trình truyền hình Bác sĩ Oz vào ngày 22 tháng 10 năm 2015.

3. Suy Nhược Tuyến Thượng Thận Được Chẩn Đoán Bằng Cách Nào?

Các trang web thường khuyến khích người bệnh tự chẩn đoán suy nhược tuyến thượng thận dựa trên các triệu chứng thông qua việc sử dụng những hệ thống chấm điểm trực tuyến. Bác sĩ hoặc chính người bệnh cũng có thể yêu cầu thực hiện hồ sơ xét nghiệm cortisol nước bọt (Salivary cortisol profile), trong đó nhiều mẫu cortisol nước bọt được thu thập xuyên suốt cả ngày và gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích (thường tốn phí). Theo các trang web này, nếu nồng độ cortisol nước bọt giảm xuống dưới mức chuẩn bình thường, chẩn đoán suy nhược tuyến thượng thận được cho là đã được xác nhận.

4. Suy Nhược Tuyến Thượng Thận Có Phải Là Một Tình Trạng Bệnh Lý Có Thật Không?