Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 70. NỘI TIẾT HỌC Ở CHÂU PHI

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 70. NỘI TIẾT HỌC Ở CHÂU PHI

Endocrinology in Africa
Helen Yifter Bitew; Abdurezak A. Abdella
Endocrine Secrets, CHAPTER 70, 643-647

1. Tỷ Lệ Hiện Mắc Đái Tháo Đường Ở Châu Phi Là Bao Nhiêu?

Các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình gánh chịu phần lớn gánh nặng bệnh đái tháo đường (Diabetes Mellitus – DM) trên toàn thế giới. Tám mươi phần trăm người bệnh đái tháo đường sinh sống tại các quốc gia này. Tại khu vực châu Phi thuộc Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (International Diabetes Federation – IDF), có 24 triệu người đang sống chung với bệnh đái tháo đường (tỷ lệ hiện mắc là 5,3%), và con số này dự kiến sẽ tăng lên 55 triệu người vào năm 2045 (mức tăng 129%). Tuy nhiên, do Bắc Phi không thuộc khu vực châu Phi của tổ chức IDF, số lượng người bệnh đái tháo đường thực tế trên lục địa châu Phi cao hơn nhiều so với con số vừa báo cáo. Thêm vào đó, 54% trường hợp đái tháo đường ở châu Phi chưa được chẩn đoán, biến nơi đây thành khu vực có tỷ lệ người bệnh đái tháo đường chưa được chẩn đoán cao nhất thế giới.

Có sự biến thiên đáng kể về tỷ lệ hiện mắc giữa các khu vực và quốc gia khác nhau tại châu Phi, dao động từ 1,1% ở Benin đến 12,3% ở Cộng hòa Thống nhất Tanzania. Năm quốc gia có số lượng người bệnh đái tháo đường cao nhất (độ tuổi từ 20 đến 79), theo báo cáo gần đây của IDF, là Nam Phi (4,2 triệu), Nigeria (3,6 triệu), Tanzania (2,9 triệu), Ethiopia (1,9 triệu) và Cộng hòa Dân chủ Congo (1,9 triệu). Năm quốc gia đông dân nhất vùng châu Phi cận Sahara (Nigeria, Ethiopia, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania, Nam Phi) có tỷ lệ hiện mắc đái tháo đường khác nhau, lần lượt là 3,6%, 5%, 5,8%, 12,3% và 10,8% ở những người trưởng thành từ 20 đến 79 tuổi. Năm quốc gia có tỷ lệ hiện mắc đái tháo đường đã điều chỉnh theo độ tuổi cao nhất là Tanzania, Zambia, Comoros, Nam Phi và Seychelles với tỷ lệ hiện mắc lần lượt là 12,3%, 11,9%, 11,7%, 10,8% và 8,5%.

Năm 2021, có 53 triệu người mắc rối loạn dung nạp glucose (Impaired Glucose Tolerance) và dự báo sẽ tăng lên 117 triệu người vào năm 2045 (mức tăng 107%). Trong số các yếu tố nguy cơ, tỷ lệ hiện mắc cao của HIV và liệu pháp kháng retrovirus phối hợp (Combined Antiretroviral Therapy – cART) có thể góp phần làm tăng tỷ lệ hiện mắc đái tháo đường ở vùng châu Phi cận Sahara. Đây là hậu quả của tình trạng viêm mạn tính và các cơ chế nội tại của liệu pháp cART, ngay cả khi người bệnh đã đạt được mức tải lượng virus HIV dưới ngưỡng phát hiện. Hơn nữa, vì người bệnh đái tháo đường dễ mắc bệnh lao (Tuberculosis – TB) hơn, đại dịch bệnh lao tiếp theo trong khu vực có thể liên quan mật thiết đến sự gia tăng tỷ lệ hiện mắc đái tháo đường. Thêm vào đó, trong đại dịch COVID-19, y văn ghi nhận sự gia tăng số lượng người bệnh đái tháo đường cần sử dụng insulin, cho thấy vai trò tiềm năng của loại virus này trong việc thúc đẩy sự khởi phát bệnh đái tháo đường. Tại khu vực châu Phi vào năm 2021, có 59.500 trẻ em và thanh thiếu niên dưới 20 tuổi đang sống chung với bệnh đái tháo đường Típ 1 (Type 1 Diabetes Mellitus – T1DM); tuy nhiên, con số này được cho là vẫn thấp hơn thực tế.

2. Những Đặc Điểm Riêng Nào Được Ghi Nhận Ở Người Châu Phi Mắc Đái Tháo Đường Típ 1?

Mặc dù rất khó để đưa ra những khái quát chung về toàn bộ một lục địa và người dân ở đó, chúng ta vẫn có thể quan sát thấy một vài đặc điểm riêng biệt ở người châu Phi. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng tần suất dương tính với kháng thể ở người bệnh châu Phi mắc đái tháo đường Típ 1 thấp hơn so với tỷ lệ được báo cáo ở các quần thể người Mỹ và châu Âu (7 đến 44% so với 80 đến 97%). Một trong những giả thuyết giải thích cho tỷ lệ dương tính với kháng thể thấp ở bệnh đái tháo đường Típ 1 tại châu Phi là sự tồn tại của bệnh đái tháo đường liên quan đến suy dinh dưỡng hoặc đái tháo đường thể biến đổi, đóng vai trò như một nguyên nhân gây ra bệnh đái tháo đường cần điều trị bằng insulin. Một số đặc điểm dịch tễ học riêng biệt khác bao gồm: độ tuổi khởi phát trung bình muộn hơn khoảng một thập kỷ, tỷ lệ nam giới chiếm ưu thế, và tình trạng kinh tế xã hội kém có mối tương quan chặt chẽ với nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

3. Đái Tháo Đường Liên Quan Đến Suy Dinh Dưỡng Là Gì?