Đánh giá xét nghiệm gan bất thường

Đánh giá xét nghiệm gan bất thường (Abnormal Liver Test Results, Evaluation)

Raj Vuppalanchi MD¹ và Naga P. Chalasani MD²

Dịch và chú giải: Bs Lê Đình Sáng

I. TÓM TẮT Điểm chính

• Đánh giá xét nghiệm gan bất thường bao gồm xem xét đồng thời về nguyên nhân, mức độ nặng và khả năng hiện diện của bệnh gan mạn tính chưa được chẩn đoán trước đó
• Đánh giá tối thiểu bao gồm khai thác tiền sử cẩn thận, xét nghiệm huyết thanh viêm gan virus và siêu âm gan
• Kiểu tổn thương gan quyết định việc ưu tiên và lựa chọn giữa các xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh trong quá trình đánh giá chẩn đoán

Dấu hiệu và triệu chứng cảnh báo

• Vàng da kèm theo bất kỳ triệu chứng nào thường chỉ ra tổn thương gan có ý nghĩa lâm sàng
• Các dấu hiệu suy gan bao gồm:
  • Cổ trướng
  • Bệnh não gan
  • Xuất huyết do vỡ giãn tĩnh mạch
• Phát ban có tổn thương niêm mạc cần cảnh giác với hội chứng Stevens-Johnson có thể hiếm gặp trong tổn thương gan do thuốc (DILI)
• Chuyển đến trung tâm ghép gan nếu có suy gan cấp với vàng da, rối loạn đông máu và thay đổi trạng thái tâm thần

II. TỔNG QUAN LÂM SÀNG

2.1. Thông tin cơ bản

a) Thông tin nền tảng

• Các xét nghiệm gan bất thường chỉ ra tổn thương tế bào gan:
  • AST
  • ALT
• Các xét nghiệm gan bất thường chỉ ra tổn thương đường mật:
  • ALP (phosphatase kiềm)
  • Gamma-glutamyl transferase
• Bất thường men gan có thể kèm theo tăng bilirubin trực tiếp hoặc bilirubin toàn phần
• Các giá trị này được báo cáo qua các xét nghiệm thường quy như công thức máu toàn bộ (không bao gồm bilirubin trực tiếp) hoặc bảng chỉ số gan
• Mức độ nặng của bất thường xét nghiệm gan có thể được lượng hóa bằng cách biểu thị dưới dạng bội số của giới hạn trên bình thường (ULN) và mức độ tăng có thể giúp định hướng chẩn đoán phân biệt
• Không có mối tương quan giữa mức độ nặng của tăng men gan và mức độ xơ hóa gan tiềm ẩn

• Bất thường xét nghiệm gan có thể được phát hiện trong xét nghiệm máu thường quy ở bệnh nhân không triệu chứng hoặc ở bệnh nhân có triệu chứng nghi ngờ bệnh gan; bối cảnh rất quan trọng trong việc diễn giải những bất thường này và hướng dẫn quyết định lâm sàng
• Bất thường xét nghiệm gan thường thúc đẩy đánh giá thêm để xác định nguyên nhân và mức độ nặng, bao gồm sàng lọc bệnh gan mạn tính chưa được phát hiện
  • Một người có tổn thương gan cấp do thuốc (DILI) hoặc viêm gan virus cấp có thể có bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chức năng chuyển hóa (MASLD) với xơ hóa
  • Một bệnh nhân xơ gan có thể nhập viện vì sốc nhiễm trùng và có thể phát triển vàng da do ứ mật nhiễm trùng
• Tổn thương gan cấp, được nhận biết bởi giá trị bất thường, có thể xảy ra có hoặc không có triệu chứng hoặc dấu hiệu rối loạn chức năng gan như vàng da, cổ trướng, bệnh não gan hoặc rối loạn đông máu
• Suy gan cấp đặc biệt đề cập đến khởi phát mới của bất thường xét nghiệm gan với rối loạn đông máu và bệnh não gan ở những người không có bệnh gan mạn tính tiềm ẩn
  • Trong trường hợp suy gan cấp, nên cân nhắc chuyển đến trung tâm ghép gan sớm trong kế hoạch điều trị
  • Đối với những người có bệnh gan mạn tính từ trước, thuật ngữ suy gan cấp trên nền mạn tính phù hợp hơn để mô tả một đợt cấp tương tự

2.2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

a) Nguyên nhân

• Có nhiều nguyên nhân gây tổn thương gan cấp hoặc suy gan, bao gồm virus, tự miễn và do thuốc
• Một nguyên nhân cụ thể có thể được nghi ngờ dựa trên yếu tố nguy cơ, tình huống lâm sàng, kiểu men gan tăng và mức độ nặng của triệu chứng hiện tại
• Hiếm khi tăng men gan có thể do nguyên nhân ngoài gan như bệnh celiac hoặc viêm cơ

b) Yếu tố nguy cơ

• Lạm dụng rượu
• Viêm gan virus
  • Phơi nhiễm thực phẩm nhiễm HAV, thường gặp trong các đợt bùng phát
  • Hành vi nguy cơ cao có thể tăng khả năng nhiễm HBV, HCV hoặc HDV
    • Tiêm chích ma túy hoặc hút ma túy qua đường mũi
    • Quan hệ tình dục không được bảo vệ
    • Xăm
  • HEV thường được báo cáo ở phụ nữ mang thai ở Đông Nam Á và được báo cáo như HEV lây từ động vật ở các nước phương Tây
• Suy giảm miễn dịch
  • Có thể tăng nhạy cảm với viêm gan do CMV (cytomegalovirus) hoặc HSV