Hội chứng Buồng trứng Đa nang. CHƯƠNG 20. QUẢN LÝ CÁC NGUY CƠ LIÊN QUAN ĐẾN THAI KỲ Ở HỘI CHỨNG BUỒNG TRỨNG ĐA NANG

Hội chứng Buồng trứng Đa nang: Từ Cơ sở Khoa học đến Các Tiến bộ Lâm sàng trong Suốt Cuộc đời | Polycystic Ovary Syndrome – Basic Science to Clinical Advances Across the Lifespan.
Biên tập: Rehana Rehman and Aisha Sheikh | (C) 2025 Nhà xuất bản Elsevier.
Dịch và Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng, Ts.Bs. Ngô Đức Kỷ

CHƯƠNG 20. QUẢN LÝ CÁC NGUY CƠ LIÊN QUAN ĐẾN THAI KỲ Ở HỘI CHỨNG BUỒNG TRỨNG ĐA NANG

Lumaan Sheikh; Zaheena Shamsul Islam; Nida Najmi

Hội chứng buồng trứng đa nang (Polycystic ovary syndrome – PCOS) là một trong những rối loạn nội tiết phổ biến nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, ảnh hưởng đến 5% đến 20% phụ nữ. Bệnh lý này có liên quan đến tình trạng cường androgen (Hyper Androgenism – HA), rối loạn chức năng rụng trứng và hình thái buồng trứng đa nang đặc trưng trên siêu âm ở một hoặc cả hai buồng trứng. Sinh lý bệnh của hội chứng buồng trứng đa nang là đa yếu tố. Bệnh có bẩm tố di truyền tiềm ẩn, kết hợp với tình trạng dư thừa mô mỡ và rối loạn điều hòa hormone do dư thừa androgen, tăng insulin máu (hyperinsulinemia) và tăng nồng độ hormone tạo hoàng thể (luteinizing hormone).

Trong thời kỳ mang thai, tình trạng kháng insulin sinh lý (Insulin Resistance – IR) dẫn đến tăng insulin máu bù trừ ở nửa sau của thai kỳ. Tình trạng kháng insulin sinh lý này là cần thiết để hạn chế việc sử dụng glucose của mẹ và tăng cường cung cấp glucose cho thai nhi đang phát triển. Quá trình này được thúc đẩy bởi các hormone thai kỳ, bao gồm estradiol, progesterone, prolactin, cortisol, gonadotropin màng đệm người (Human Chorionic Gonadotropin – hCG), hormone tăng trưởng nhau thai (Placental Growth Hormone) và lactogen nhau thai người (Human Placental Lactogen). Hai hormone cuối cùng chịu trách nhiệm chính gây ra tình trạng kháng insulin trong thai kỳ.

Cường androgen và kháng insulin là những đặc điểm tiêu biểu của bệnh nhân mắc hội chứng buồng trứng đa nang. Những đặc điểm này không chỉ giới hạn ở phụ nữ béo phì. Những phụ nữ gầy mắc hội chứng buồng trứng đa nang cũng có thể bị kháng insulin nội tại. Béo phì càng làm trầm trọng thêm mức độ kháng insulin vốn có ở bệnh nhân buồng trứng đa nang do sự hiện diện của mô mỡ dư thừa. Khi phụ nữ bước vào thời kỳ mang thai, tình trạng kháng insulin nền này càng trở nên nặng nề hơn. Do đó, nguy cơ biến chứng thai kỳ tăng lên. Bệnh nhân mang thai mắc hội chứng buồng trứng đa nang có nguy cơ cao bị sảy thai tự nhiên (spontaneous miscarriage), đái tháo đường thai kỳ (Gestational Diabetes Mellitus – GDM), tăng huyết áp thai kỳ (Pregnancy Induced Hypertension – PIH), sinh non (preterm birth – PTB) và thai nhỏ hơn tuổi thai (small-for-gestational-age – SGA). Tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật (preeclampsia) và mổ lấy thai (cesarean section – CS) thay đổi giữa các nghiên cứu nhưng đều cho thấy sự gia tăng nhất quán, ngay cả khi dữ liệu đã được điều chỉnh theo chỉ số khối cơ thể (body mass index – BMI). Do đó, hội chứng buồng trứng đa nang có thể có những tác động sâu sắc đến sức khỏe thể chất và tinh thần của người phụ nữ với những hệ lụy quan trọng đối với kết cục sinh sản. Việc quản lý các vấn đề chuyển hóa và sinh sản liên quan đến thai kỳ đóng vai trò nền tảng trong chiến lược quản lý hội chứng buồng trứng đa nang.

Cơ Chế Bệnh Sinh Tiềm Ẩn Của Các Thay Đổi Sinh Lý Bệnh Ở Phụ Nữ Mắc Hội Chứng Buồng Trứng Đa Nang Trong Thai Kỳ

Các Kiểu Hình Của Hội Chứng Buồng Trứng Đa Nang

Kháng insulin là dấu hiệu nhận biết của hội chứng buồng trứng đa nang và xảy ra độc lập với tình trạng béo phì; tuy nhiên, nó sẽ trở nên tồi tệ hơn nếu bệnh nhân bị béo phì. Do đó, mức độ nguy cơ thay đổi theo các kiểu hình (phenotypes) khác nhau và có mối tương quan tuyến tính với chỉ số khối cơ thể. Một số nghiên cứu báo cáo rằng sự kết hợp giữa cường androgen và kháng insulin và/hoặc tăng insulin máu có thể dẫn đến tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ ở bệnh nhân buồng trứng đa nang, chẳng hạn như sảy thai, thai chậm tăng trưởng trong tử cung (intrauterine growth restriction), đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, sinh non và xuất huyết trước sinh (antepartum hemorrhage), thông qua việc làm thay đổi quá trình làm tổ bình thường của nhau thai. Ngay cả khi áp dụng các tiêu chuẩn chẩn đoán khác nhau đối với hội chứng buồng trứng đa nang, y văn đã khẳng định rõ ràng rằng, bất kể kiểu hình nào, bệnh nhân mắc hội chứng buồng trứng đa nang đều cần được sàng lọc và quản lý rủi ro đối với các kết cục thai kỳ bất lợi một cách tương đương nhau.

Tác Động Của Kháng Insulin