Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 15. QUẢN LÝ LOÃNG XƯƠNG

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. 

CHƯƠNG 15. QUẢN LÝ LOÃNG XƯƠNG

Osteoporosis Management
Michael T. McDermott
Endocrine Secrets, CHAPTER 15, 161-172

1. Các Biện Pháp Không Dùng Thuốc Nào Giúp Phòng Ngừa Và Điều Trị Loãng Xương?

Đảm bảo bổ sung đầy đủ lượng canxi (từ chế độ ăn cộng với viên uống bổ sung):

• 1000-1200 mg/ngày, đối với phụ nữ trước mãn kinh và nam giới.
• 1200-1500 mg/ngày, đối với phụ nữ sau mãn kinh và nam giới từ 65 tuổi trở lên.

Đảm bảo bổ sung đầy đủ Vitamin D: 800-1200 IU/ngày. Tập thể dục thường xuyên: các bài tập aerobic (hiếu khí) và tập kháng lực. Hạn chế uống rượu bia xuống dưới 2 ly/ngày. Hạn chế tiêu thụ caffeine xuống ≤ 2 khẩu phần/ngày. Cai thuốc lá. Phòng ngừa té ngã.

Lưu ý: Không khuyến cáo sử dụng vượt quá lượng canxi và vitamin D đã nêu trên. Việc dung nạp liều cao hơn có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận cũng như vôi hóa mạch máu, đặc biệt ở người bệnh suy thận.

2. Làm Thế Nào Để Đánh Giá Chính Xác Lượng Canxi Nạp Vào Từ Chế Độ Ăn?

Các nguồn thực phẩm có sinh khả dụng (bioavailable) cao nhất là sản phẩm từ sữa và nước ép trái cây có bổ sung canxi. Nên ước tính hàm lượng canxi đối với các sản phẩm từ sữa như sau:

Cộng thêm 300 mg cho một chế độ ăn không có sữa thông thường để ước tính được tổng lượng canxi nạp vào hàng ngày một cách hợp lý.

3. Làm Thế Nào Để Đảm Bảo Nạp Đủ Canxi?

Các sản phẩm từ sữa ít béo là nguồn cung cấp canxi tốt nhất. Bác sĩ nên kê đơn thêm các chế phẩm bổ sung canxi khi người bệnh không thể đạt được mục tiêu mong muốn từ nguồn thực phẩm. Cả canxi carbonate và canxi citrate đều được hấp thu tốt khi uống trong bữa ăn. Acid dạ dày là yếu tố cần thiết để hấp thu canxi bình thường; do đó, sự hấp thu canxi carbonate có thể giảm đáng kể ở người bệnh vô toan dạ dày (achlorhydria) hoặc người đang sử dụng thuốc ức chế bơm proton (proton pump inhibitor – PPI). Ngược lại, sự hấp thu canxi citrate ít bị ảnh hưởng bởi thuốc PPI. Canxi citrate cũng là một lựa chọn tốt hơn ở người bệnh có tiền sử sỏi thận vì lượng acid citric thường ở mức thấp trong nước tiểu của những người có cơ địa tạo sỏi.

4. Cách Tốt Nhất Để Đạt Được Lượng Vitamin D Đầy Đủ Là Gì?

Vitamin D tồn tại dưới hai dạng tự nhiên: cholecalciferol (D3) và ergocalciferol (D2). Cá béo (cá hồi, cá ngừ, cá thu; D3 = 400 IU/3.5 oz (~ 100 gam), sữa có bổ sung (400 IU/quart (~ 946 ml) và các sản phẩm ngũ cốc (50 IU/cốc (~ 240 ml) là những nguồn cung cấp tốt từ thực phẩm. Các viên uống bổ sung vitamin D3 và D2 có sẵn ở dạng không kê đơn với nhiều mức liều khác nhau, riêng viên bổ sung 50.000 IU vitamin D2 cần phải được bác sĩ kê đơn. Mười phút phơi nắng vào giữa trưa hè đối với một người da sáng mặc áo ba lỗ và quần đùi, không thoa kem chống nắng sẽ tổng hợp được 10.000 IU vitamin D3. Những người da sẫm màu và người cao tuổi sẽ tổng hợp được ít hơn. Tuy nhiên, nhiều người thường thoa kem chống nắng (SPF > 8), điều này ngăn cản quá trình sản xuất vitamin D của da. Do đó, việc uống bổ sung vitamin D là cần thiết đối với hầu hết mọi người. Lượng vitamin D nạp vào tối ưu là 800-1200 IU mỗi ngày và không nên vượt quá mức 4000 IU/ngày khi sử dụng kéo dài.

5. Bạn Điều Trị Cho Người Bệnh Thiếu Hụt Vitamin D Như Thế Nào?

Mục tiêu nồng độ 25-OH vitamin D trong huyết thanh là 30-100 ng/ml. Nhìn chung, việc bổ sung 1000 đơn vị quốc tế (IU) vitamin D mỗi ngày sẽ làm tăng nồng độ trong huyết thanh lên khoảng 6-10 ng/ml. Tôi đưa ra khuyến cáo như sau:

Người bệnh mắc hội chứng kém hấp thu, đã phẫu thuật nối tắt dạ dày – ruột (bowel bypass surgery), mắc bệnh gan nặng và những người đang sử dụng thuốc chống động kinh có thể cần liều lượng cao hơn. Một số trường hợp có thể cần điều trị bằng calcitriol. Người bệnh béo phì, do thể tích phân bố của loại vitamin tan trong chất béo này lớn hơn, có thể cần dùng liều cao hơn hoặc thời gian điều trị kéo dài hơn. Tuy nhiên, việc không tuân thủ điều trị là nguyên nhân phổ biến nhất khiến nồng độ vitamin D không tăng lên được dù người bệnh đang trong quá trình điều trị.

6. Việc Bổ Sung Canxi Hoặc Vitamin D Có Thúc Đẩy Vôi Hóa Mạch Máu Hoặc Bệnh Động Mạch Vành Không?

Giả thuyết cho rằng việc bổ sung canxi và/hoặc vitamin D thúc đẩy sự vôi hóa của các động mạch vành xuất phát từ một số nghiên cứu nhỏ ban đầu, thu hút được sự chú ý đáng kể của báo chí. Tuy nhiên, các bài đánh giá và phân tích gộp quy mô lớn sau đó đã chứng minh rằng các bằng chứng hiện có không củng cố giả thuyết cho rằng việc bổ sung canxi và/hoặc vitamin D (ở liều lượng được khuyến cáo) làm tăng nguy cơ mắc bệnh động mạch vành (coronary artery disease – CAD) hoặc tỷ lệ tử vong do CAD. Mặc dù vậy, như đã nêu ở trên, bác sĩ nên khuyên người bệnh tránh lạm dụng với liều quá mức.

7. Khi Nào Nên Bắt Đầu Điều Trị Nội Khoa Bệnh Loãng Xương?