Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 46. Hội Chứng Bình Giáp Bệnh Lý

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 46. HỘI CHỨNG BÌNH GIÁP BỆNH LÝ

Euthyroid Sick Syndrome
Michael T. McDermott

Endocrine Secrets, CHAPTER 46, 428-432

1. Hội chứng bình giáp bệnh lý và hội chứng bệnh lý không do tuyến giáp là gì?

Hội chứng bình giáp bệnh lý (euthyroid sick syndrome – ESS) còn được gọi là hội chứng bệnh lý không do tuyến giáp (nonthyroidal illness syndrome – NTIS). Thuật ngữ này chỉ những thay đổi về nồng độ hormone kích thích tuyến giáp (thyroid-stimulating hormone – TSH) và hormone tuyến giáp trong huyết thanh xảy ra ở người bệnh mắc các bệnh lý không do tuyến giáp và tình trạng suy đói (starvation). Đây không phải là một rối loạn tuyến giáp nguyên phát (primary thyroid disorder) mà là hệ quả của những thay đổi trong quá trình bài tiết, vận chuyển và chuyển hóa hormone tuyến giáp do chính các bệnh lý ngoài tuyến giáp gây ra.

2. Khi nào nên chỉ định xét nghiệm tuyến giáp ở người bệnh ốm nặng?

Chỉ nên chỉ định các xét nghiệm tuyến giáp ở người bệnh mắc bệnh nặng khi bác sĩ nghi ngờ nhiều có cường giáp (hyperthyroidism) hoặc suy giáp (hypothyroidism). Các bệnh lý nghiêm trọng không do tuyến giáp gây ra những thay đổi về nồng độ hormone tuyến giáp rất dễ nhầm lẫn với các rối loạn tuyến giáp, đặc biệt là suy giáp trung ương (central hypothyroidism). Hơn nữa, trong quá trình hồi phục sau các bệnh lý nghiêm trọng, những thay đổi của hormone tuyến giáp có thể bị nhầm lẫn với suy giáp nguyên phát (primary hypothyroidism). Do đó, nhìn chung tốt nhất là tránh làm xét nghiệm tuyến giáp trong lúc đang mắc bệnh hoặc trong vài tuần đầu sau khi hồi phục khỏi một bệnh lý đáng kể không do tuyến giáp. Thường đòi hỏi người thầy thuốc phải có nhiều kinh nghiệm lâm sàng mới có thể biện luận chính xác kết quả xét nghiệm tuyến giáp trong những bệnh cảnh này.

3. Khi cần thiết phải xét nghiệm tuyến giáp ở người bệnh ốm nặng, những xét nghiệm nào được khuyến cáo?

Chỉ định nồng độ TSH huyết thanh đơn độc không đủ để phân biệt hội chứng bình giáp bệnh lý với các rối loạn tuyến giáp thực sự. Bác sĩ có thể cần xét nghiệm đồng thời TSH huyết thanh, T4 tự do, T3 toàn phần hoặc T3 tự do, và đôi khi là T4 toàn phần cùng với độ hấp thu T3 trên resin (T3 resin uptake – T3RU). Việc định lượng T3 đảo ngược (reverse T3 – RT3), mặc dù không được chỉ định trong các bệnh lý tuyến giáp khác, nhưng đôi khi lại hữu ích để phân biệt hội chứng bình giáp bệnh lý với suy giáp trung ương.