Loạn nhịp tim trong bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính

TS. Phạm Hữu Văn
BV Nhân dân 115

Mở đầu

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hiện có trên 600 triệu người trên thế giới bị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) và hơn 3 triệu người tử vong mỗi năm. COPD là nguyên nhân gây tử vong cao thứ 4 trên thế giới sau các bệnh mạch vành, ung thư và tai biến mạch máu não.

Tại Việt Nam, theo số liệu của một số bệnh viện, số bệnh nhân mắc COPD đang tăng nhanh. Theo BS Ngô Quý Châu, khoa Hô hấp (BV Bạch Mai), số bệnh nhân đến khám bệnh mắc COPD ngày càng tăng. Nếu như thời điểm 1996-2000 chỉ có 25% bệnh nhân vào khoa hô hấp mắc COPD thì từ 2003 đến nay đã tăng lên 26%.

Tại BV Phạm Ngọc Thạch TP.HCM, số bệnh nhân COPD đến khám và điều trị tăng 1.000 bệnh nhân/năm; BV Chợ Rẫy TP.HCM, bệnh nhân COPD chiếm 20% bệnh nhân khoa hô hấp…

Theo một nghiên cứu ở Hoa kỳ, các bênnh nhân bị COPD từ tuổi 55 trở lên sẽ có khoảng 55% có kèm theo bệnh mạch vành. Ở nước ta chưa xác định tỷ lệ này, tuy nhiên cũng là một nhận diện quan trọng. Vì tình trạng khó thở ở bệnh nhân COPD rất dễ làm ta quên đi triệu chứng tim mạch phối hợp. Loạn nhịp trên thất và thất thường gặp trong số các bệnh nhân có bệnh phổ tắc nghẽn mạn tính. Do được nghiên cứu ở các trạng thái khác nhau của bệnh phối tắc nghẽn mạn tính, như có suy tim, đợt đang ổn định hay đang diễn biến cấp, có bệnh tim nền hay không có và phương pháp ghi nhận là phương pháp nào (điện tâm đồ đơn giản hay điện tâm đồ 24h), các thuốc được dùng để điều chỉnh, nên tỷ lệ được thông báo thay đổi rộng.

Các đặc điểm trên làm tỷ lệ thật sự và đặc tính lâm sàng của loạn nhịp ở các bệnh nhân có COPD khó xác định. Dẫu vậy, các đề xuất và khuyến cáo có thể được đưa ra từ các nghiên cứu này.

Trong bài báo này chúng tôi chỉ trình bày về  dịch tễ học, sinh bệnh học, điều chỉnh loạn nhịp ở các bệnh nhân COPD.

Dịch tễ học

 Tỷ lệ các loạn nhịp tách biệt và tử suất kết hợp thay đổi rộng trong các nghiên cứu lâm sàng ở các bệnh nhân có COPD, như thấy rõ trong các nghiên cứu sau ở các bệnh nhân bị bệnh ổn định và sự thúc đẩy cấp tính:

– Một nghiên cứu ghi nhận theo dõi 24 bệnh nhân có COPD nặng sử dụng ECG liên tục; người ta nhận thấy 84% các bệnh nhân ổn định có rối loạn nhịp khi theo dõi liên tục: 72% của các loại loạn nhịp này có nguồn gốc thất, trong khi 52% là trên thất. Sự tách biệt những nghiên cứu có liên quan ghi nhận FEV1 đã giảm (chỉ dấu của tắc nghẽn đường thở) là yếu tố dự báo độc lập của rung nhĩ khởi phát mới ở các bệnh nhân có COPD ổn định.

– Các kết quả cũng tương tự ghi nhận trong nghiên cứu khác ở 69 bệnh nhân hạ ô xy máu do COPD nặng nhưng ổn định. Nhịp nhanh trên thất xuất hiện ở 69%, trong khi rung nhĩ là loạn nhịp cơ bản ở 8%. Ngoại tâm thu thất và nhịp nhanh thất tạm thời có ở 83% và 22% các bệnh nhân, theo thứ tự. Cả phù chân và tăng anhydrit cacbonic (hypercapnia) thường gặp trong COPD, được kết hợp với nguy cơ tăng lên của loạn nhịp thất. Tuy nhiên, sự hiện diện của loạn nhịp không được kết hợp với tử suất tăng lên.

– Nghiên cứu thứ 3 lượng giá 590 bệnh nhân với đột cấp tính của COPD. Rung nhĩ (AF) và loạn nhịp thất là những yếu tố nguy cơ độc lập của tử vong (thêm vào tuổi, độ chênh lệnh oxy động mạch và phế nang).

– Nghiên cứu cuối cùng lượng giá 70 bệnh nhân có COPD nặng có suy hô hấp cấp tính. 47% các bệnh nhân có cả hai SVT và loạn nhịp thất nghiêm trọng. Ở các bệnh nhân có suy hô hấp cấp, sự có mặt của loạn nhịp có thể được kết hợp với tử suất tăng lên do không có bệnh nhân có loạn nhịp thất được sống sót sau thời kỳ nghiên cứu.

Sinh bệnh học

Nhiều yếu tố phức tạp bổ xung vào sự phát triển của loạn nhịp ở các bệnh nhân COPD, gồm:

– Các thuốc, đặc biệt theophylline, kích thích beta và digoxin

– Rối loạn trương lực tự động của tim

– Bệnh động mạch vành