Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, Ấn bản thứ 7 (2026). CHƯƠNG 7. Đánh giá trước mổ và Quản lý sau mổ

Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, ấn bản thứ 7 (2026)
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 7th Edition
Biên tập viên chính: Clive R. G. Quick, Suzanne Biers, Tan Arulampalam, Philip J. Deakin
Dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng – (C) 2026 Elsevier

CHƯƠNG 7: Đánh giá trước mổ và Quản lý sau mổ

Preoperative assessment and postoperative management
Clive R.G. Quick, MBBS(London), FDS, FRCS(England), MS(London), MA(Cantab); Suzanne M. Biers, BSc, MBBS, MD, FRCS; Tan H.A. Arulampalam, MBBS, MD, FRCS
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 7, 97-114

Giới thiệu

Phương pháp tiếp cận lấy người bệnh làm trung tâm (patient-centred approach) hiện đại công nhận rằng người bệnh nên tích cực tham gia vào việc điều trị y tế của chính họ. Nhân viên y tế có nghĩa vụ đối xử với bất kỳ ai nhận dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách đàng hoàng và tôn trọng, đồng thời để họ tham gia vào mọi quyết định về sức khỏe của mình. Các bác sĩ lâm sàng cố gắng hỗ trợ người bệnh đạt được các quyết định về việc điều trị dựa trên nguy cơ và lợi ích của các lựa chọn khác nhau cũng như sở thích, mục tiêu, giá trị và niềm tin cá nhân của mỗi người. Điều này được gọi là ra quyết định chung (shared decision-making) và nên là một trụ cột của thực hành lâm sàng.

Hầu hết người bệnh đến phẫu thuật chương trình (elective surgery) đều cần các thủ thuật tương đối nhỏ, chủ yếu được thực hiện dưới dạng phẫu thuật trong ngày (day-cases), và có nguy cơ biến chứng thấp. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều ứng cử viên cho các cuộc đại phẫu, đặc biệt là những người nhập viện cấp cứu, có một hoặc nhiều bệnh đi kèm (comorbidities) nội khoa, thể lực kém và/hoặc lớn tuổi. Những người bệnh này có nguy cơ cao hơn nhiều về kết cục bất lợi sau mổ, biến chứng và chậm hồi phục. Trung bình, khoảng 15% người bệnh trải qua đại phẫu gặp các biến chứng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sự sống còn ngắn hạn cũng như dài hạn của họ. Việc tiên lượng và quản lý nguy cơ chắc chắn làm giảm tỷ lệ biến chứng này.

Nhận biết và tối ưu hóa sớm các tình trạng này – tức phục hồi chức năng trước mổ (prehabilitation) – có thể làm giảm đáng kể các nguy cơ bằng cách đảm bảo người bệnh có khả năng chống chịu tốt nhất có thể để đối phó với những căng thẳng của cuộc mổ.

Đánh giá và tối ưu hóa trước mổ cho người bệnh phẫu thuật chương trình

Ở những người bệnh có khả năng trải qua phẫu thuật chương trình, việc chuẩn bị chu phẫu (perioperative) lý tưởng nhất là bắt đầu từ thời điểm được giới thiệu từ tuyến chăm sóc ban đầu (primary care). Sàng lọc và loại ra những người bệnh không có nguy cơ đặc biệt đồng nghĩa với việc những người có nguy cơ cao hơn có thể được quan tâm đặc biệt từ một đội ngũ đa chuyên ngành, đa lĩnh vực (mặc dù dịch vụ sàng lọc cơ bản lý tưởng này không phải lúc nào cũng có sẵn). Người bệnh cần trải qua sàng lọc cơ bản ngay khi việc phẫu thuật được cân nhắc, tốt nhất là trước khi được giới thiệu từ tuyến chăm sóc ban đầu và chắc chắn là tại lần khám đầu tiên ở phòng khám ngoại khoa. Lý tưởng nhất, việc sàng lọc đánh giá nguy cơ “thể lực phù hợp cho phẫu thuật” này nên sử dụng một công cụ đánh giá nguy cơ đã được kiểm chứng như Cẩm nang Chu phẫu (Perioperative Playbook) – xem bên dưới. Điều này giúp xác định các bệnh đi kèm liên quan và là cơ hội để thực hiện các xét nghiệm máu như hemoglobin A1c (HbA1c) cho người bệnh đái tháo đường hoặc tổng phân tích tế bào máu cùng các xét nghiệm sắt cho người bệnh có nguy cơ thiếu máu. Người bệnh nguy cơ cao có thể được phát hiện sớm và giới thiệu để đánh giá chi tiết hơn tại tuyến chăm sóc thứ cấp (secondary care) để có thể thực hiện các biện pháp thích hợp nhằm cải thiện sức khỏe và giảm nguy cơ cho họ. Quá trình này thường do điều dưỡng chỉ đạo nhưng có sự đóng góp đáng kể từ các phẫu thuật viên, bác sĩ gây mê (anaesthetists) và bác sĩ nội khoa (physicians), với sự hỗ trợ của các chuyên gia y tế đồng minh khác khi tình trạng của người bệnh đòi hỏi. Một thời gian trước thủ thuật dự kiến, một buổi xem xét trước mổ kết luận sẽ hoàn tất quy trình; các kiểm tra sức khỏe cuối cùng có thể được thực hiện cùng với các xét nghiệm máu cần thiết và các điều tra khác.

NHS Anh, hợp tác với Trung tâm Chăm sóc Chu phẫu (Centre for Perioperative Care – CPOC) (https://cpoc.org.uk) và Hiệp hội Bác sĩ Gây mê Hoàng gia (Royal College of Anaesthetists), đang tiếp tục phát triển một loạt các công cụ kỹ thuật số được nghiên cứu kỹ lưỡng để hướng dẫn sàng lọc, đánh giá nguy cơ và tối ưu hóa sức khỏe, cũng như việc chấp thuận phẫu thuật, có sẵn trên trang web của họ (https://transform.england.nhs.uk/key-tools-and-info/digital-playbooks/perioperative-digital-playbook/) nơi giới thiệu ‘Cẩm nang Kỹ thuật số Chu phẫu – Cách sử dụng các phương thức làm việc kỹ thuật số để cải thiện kết quả cho người bệnh’. Những gạch đầu dòng sau đây được điều chỉnh từ trang web này:

Sàng lọc sớm, đánh giá nguy cơ và tối ưu hóa sức khỏe nhằm mục đích:

• Cải thiện kết quả sức khỏe ngắn hạn và dài hạn cũng như chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe
• Giảm tỷ lệ hủy mổ vào phút chót vì các lý do lâm sàng có thể tránh được
• Giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong chu phẫu
• Giảm thời gian nằm viện, số ca nhập viện chăm sóc tích cực ngoài kế hoạch và tái nhập viện
• Tăng tỷ lệ người bệnh phù hợp cho phẫu thuật trong ngày, tránh phải nằm viện nội trú

Tính chất và mức độ khẩn cấp của cuộc mổ cũng như tình trạng của người bệnh quyết định những gì có thể cần thiết cho việc chuẩn bị đặc biệt. Các quy trình trước mổ khác nhau giữa các bệnh viện, nhưng các bước được công nhận như trong Hộp 7.1 đảm bảo an toàn cho người bệnh ở mức cao nhất. Một phương pháp tiếp cận có cấu trúc giúp xác định các mối lo ngại về lâm sàng và cho phép can thiệp sớm, tối ưu hóa, thảo luận về nguy cơ và giáo dục người bệnh (xem ‘Lớp học cho người bệnh phẫu thuật’ bên dưới).

HỘP 7.1 Các Bước Thiết Yếu trong Đánh giá và Chuẩn bị Trước mổ