Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, ấn bản thứ 7 (2026)
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 7th Edition
Biên tập viên chính: Clive R. G. Quick, Suzanne Biers, Tan Arulampalam, Philip J. Deakin
Dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng – (C) 2026 Elsevier

Chương 9. Truyền máu

Blood transfusion
Clive R.G. Quick, MBBS(London), FDS, FRCS(England), MS(London), MA(Cantab); Suzanne M. Biers, BSc, MBBS, MD, FRCS; Tan H.A. Arulampalam, MBBS, MD, FRCS
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 9, 133-139

Các nguyên tắc truyền máu

Khả năng truyền máu và các chế phẩm máu (blood products) một cách an toàn đã cách mạng hóa kết cục điều trị của đa chấn thương (major trauma) cũng như các phẫu thuật phức tạp liên quan đến mất máu nhiều như tái tạo động mạch (arterial reconstruction), phẫu thuật tim hở (open-heart surgery) và ghép tạng (organ transplantation). Để thay thế lượng máu đã mất, máu dự trữ giúp phục hồi tuần hoàn, tăng khả năng vận chuyển oxy và giúp ngăn ngừa tình trạng giảm oxy mô (hypoxia). Truyền máu hiện đại rất an toàn nhưng tử vong và bệnh suất (morbidity) nghiêm trọng vẫn xảy ra (xem ‘Các tác dụng không mong muốn của truyền máu’).

Người bệnh cần truyền máu phải được thông báo về các chỉ định, nguy cơ, lợi ích và bất kỳ phương pháp thay thế nào và nên được trao quyền lựa chọn từ chối (xem hướng dẫn Truyền máu của Viện Quốc gia về Chất lượng Y tế và Chăm sóc [NICE]: https://www.nice.org.uk/guidance/ng24). Trước khi truyền máu, cần có sự chấp thuận (consent) hợp lệ và được ghi vào hồ sơ bệnh án của người bệnh (xem: https://www.gov.uk/government/publications/blood-transfusion-patient-consent). Chi tiết về bất kỳ lần truyền máu nào đã thực hiện cũng cần được ghi lại trong tóm tắt ra viện (discharge summary) của người bệnh gửi cho bác sĩ đa khoa (general practitioner – GP) của họ.

Giảm nhu cầu truyền máu từ ngân hàng máu

Trong hai thập kỷ qua, các chỉ định truyền máu đã được xem xét kỹ lưỡng và phù hợp với các bằng chứng ngày càng tăng về lợi ích của các chính sách truyền máu hạn chế (restrictive transfusion policies), việc sử dụng máu trong phẫu thuật ở Vương quốc Anh đã giảm hơn 30% kể từ năm 2000. Tuy nhiên, tử vong và các phản ứng nghiêm trọng vẫn xảy ra do truyền máu không tương hợp, đặc biệt là khi máu và các chế phẩm máu được truyền dưới gây mê toàn thân. Nguy cơ tăng tỷ lệ thuận với số lượng đơn vị máu được truyền và do đó, các nguy cơ có thể được giảm bớt bằng cách xem xét kỹ lưỡng các chỉ định truyền máu cho từng cá nhân.

Nhận biết và điều trị thiếu máu trước mổ

Thiếu máu là một yếu tố độc lập dự đoán các kết cục bất lợi của phẫu thuật. Những người bệnh bị thiếu máu trước mổ (preoperative anaemia) (haemoglobin [Hb] < 130 g/L ở nam giới trưởng thành và Hb < 120 g/L ở nữ giới trưởng thành) có nguy cơ tử vong hoặc bệnh suất nghiêm trọng cao hơn, tỷ lệ thuận với mức độ nghiêm trọng của thiếu máu. Họ cũng có nhiều khả năng được truyền máu hơn.

Nhận biết và quản lý hiệu quả tình trạng thiếu máu ở người bệnh phẫu thuật có thể phức tạp. Việc trao đổi thông tin sớm và cách tiếp cận phối hợp từ tất cả các chuyên gia y tế là rất quan trọng để tránh việc hủy bỏ phẫu thuật không cần thiết; điều này bao gồm các bác sĩ đa khoa và các nhóm đa chuyên khoa tại bệnh viện (xem: Thiếu máu trong Lộ trình Chu phẫu, Trung tâm Chăm sóc Chu phẫu https://cpoc.org.uk/guidelines-resources-guidelines/anaemia-perioperative-pathway). Người bệnh cần được thông báo về những lợi ích và nguy cơ của việc kiểm soát thiếu máu trước mổ.