Nội tiết học Bà mẹ – Thai Nhi và Sơ Sinh (Ấn bản thứ 2, 2026). CHƯƠNG 14: SỰ KHỞI ĐẦU VÀ ĐIỀU HOÀ NỘI TIẾT CỦA QUÁ TRÌNH TIẾT SỮA Ở NGƯỜI

Nội tiết học Bà mẹ – Thai Nhi và Sơ Sinh: Sinh Lý, Sinh Lý Bệnh và Xử Trí Lâm Sàng (Ấn bản thứ 2, 2026). 
Dịch và Chú giải tiếng Việt: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
Maternal-Fetal and Neonatal Endocrinology: Physiology, Pathophysiology, and Clinical Management, 2nd Edition
Imprint: Academic Press. Editors: Christopher S. Kovács, Cheri L. Deal.
Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này là một dự án phi lợi nhuận, được xuất bản duy nhất trên các website yhoclamsang.net và sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM.

CHƯƠNG 14: SỰ KHỞI ĐẦU VÀ ĐIỀU HOÀ NỘI TIẾT CỦA QUÁ TRÌNH TIẾT SỮA Ở NGƯỜI

Anna Sadovnikova, John J. Wysolmerski và Russell C. Hovey

Trường Y khoa, Đại học California, Davis, Sacramento, CA, Hoa Kỳ; Chuyên khoa Nội tiết và Chuyển hoá, Khoa Nội chung, Trường Y khoa Yale, New Haven, CT, Hoa Kỳ; Khoa Khoa học Động vật, Đại học California, Davis, CA, Hoa Kỳ.

The Initiation and Hormonal Regulation of Lactation in Humans
Maternal-Fetal and Neonatal Endocrinology, Chapter 14, 205-223

14.1 Phát Triển Tuyến Vú Và Quá Trình Tạo Sữa

Con đường dẫn đến việc nuôi con bằng sữa mẹ thành công bắt đầu ngay từ trong tử cung (in utero) với sự phát triển của hệ thống ống tuyến và tuyến vú thô sơ. Trong suốt thời thơ ấu, tuổi dậy thì và tuổi trưởng thành, mô tuyến vú tiếp tục phát triển để đáp ứng với các tín hiệu nội tiết quan trọng. Các hormone thai kỳ mang lại những thay đổi lớn nhất đối với hình thái tuyến vú. Sau khi sinh, sự chuyển đổi nội tiết cấp tính chỉ đạo biểu mô tuyến vú đảm nhận quá trình tiết sữa toàn diện và bền vững (sustained lactation), có khả năng hỗ trợ và nuôi dưỡng trẻ sơ sinh bằng cách cung cấp một hỗn hợp phức tạp và kỳ diệu gồm các chất dinh dưỡng, tế bào, prebiotics và các yếu tố miễn dịch có trong sữa (Hình 14.1A).

14.1.1 Thời Kỳ Phôi Thai

Sự phát triển tuyến vú ở thai nhi người biểu hiện rõ ràng lần đầu tiên vào khoảng tuần thứ 5 của thai kỳ khi các đường sữa đối xứng (milk lines) bắt đầu xuất hiện. Vào tuần thứ 15-18, nụ biểu mô nguyên thuỷ lõm vào tại vị trí tương lai của tuyến vú, và đến tuần thứ 20, các ống dẫn sữa tương lai (galactophores) dẫn đến núm vú đã hiện diện dưới dạng 15-25 dải ống độc lập. Lúc mới sinh, các ống tuyến vú thay đổi về cấu trúc, từ các ống kéo dài và tương đối đơn giản đến các ống phân nhánh nhiều hơn mang theo các tiểu thuỳ tận cùng và các phế nang (nang sữa – alveoli) sơ khai. Các hormone của người mẹ trong tuần hoàn thai nhi có thể gây ra sự biệt hoá biểu mô tuyến vú ở thai nhi, dẫn đến việc 80%-90% trẻ sơ sinh tiết ra một chất dịch giống như sữa non gọi là “sữa phù thuỷ” (witch’s milk). Những chất tiết này thường tự hết khi nồng độ hormone của mẹ trong máu trẻ sơ sinh giảm xuống.

14.1.2 Tuổi Dậy Thì