[Sách Dịch] Các Cấp cứu Nội tiết. Chương 20. Suy tuyến yên

Sách Dịch: Các Trường Hợp Cấp Cứu Về Nội Tiết, Ấn Bản Thứ Nhất
Dịch, Chú Giải, vẽ lược đồ: Ths.Bs. Lê Đình Sáng

CHƯƠNG 20. SUY TUYẾN YÊN
Hypopituitarism – Sara E. Lubitz
Endocrine Emergencies, Chapter 20, 239-258

MỤC LỤC CHƯƠNG

Giới thiệu

Các hormone kích thích và ức chế của vùng dưới đồi đi qua hệ tuần hoàn cửa-tuyến yên để đến các tế bào đích đặc hiệu của tuyến yên. Các tế bào tuyến yên tổng hợp và tiết ra các hormone hướng đích (trophic hormones), tác động đến các cơ quan đích để tiết ra hormone, sau đó ảnh hưởng đến các mô ngoại vi (Hình 20.1 và 20.2). Suy tuyến yên (hypopituitarism), còn được gọi là thiểu năng tuyến yên (pituitary insufficiency), là tình trạng thiếu hụt một hoặc nhiều hormone tuyến yên do bệnh lý tại tuyến yên hoặc vùng dưới đồi.

Suy tuyến yên có thể là bẩm sinh hoặc mắc phải, tạm thời hoặc vĩnh viễn. Các biểu hiện lâm sàng có thể thay đổi tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của sự thiếu hụt hormone. Trong hầu hết các trường hợp, sự bài tiết gonadotropin và hormone tăng trưởng (GH) có nhiều khả năng bị ảnh hưởng hơn so với hormone vỏ thượng thận (ACTH) và hormone kích thích tuyến giáp (TSH), nhưng cũng có thể xảy ra tình trạng thiếu hụt đơn lẻ của bất kỳ hormone nào. Suy thùy sau tuyến yên, đặc trưng bởi giảm hormone chống bài niệu (ADH) lưu hành, dẫn đến đái tháo nhạt trung ương, sẽ được thảo luận trong Chương 19.

Hình 20.1 Sự điều hòa của vùng dưới đồi đối với chức năng thùy trước tuyến yên. (Nguồn: Anat B-S, Melmed S. Hypothalamic regulation of anterior pituitary function. In: Melmed S, ed. The Pituitary, 4th ed. Academic Press, 2017. Chuyển thể từ Melmed S. Pituitary. In Dale DC, Federman DD, eds. ACP Medicine, vol. 1. 2006, 571-586.)

Hình 20.2 Các trục dưới đồi-tuyến yên. (Nguồn: Anat B-S, Melmed S. Hypothalamic regulation of anterior pituitary function. In: Melmed S, ed. The Pituitary, ed 4. Academic Press, 2017.)

DỊCH TỄ HỌC

Tỷ lệ hiện mắc của suy tuyến yên là khoảng 450 trường hợp trên một triệu người với tỷ lệ mới mắc khoảng 40 trường hợp mới trên một triệu người mỗi năm. Tỷ lệ tử vong liên quan đến suy tuyến yên là khá cao.

NGUYÊN NHÂN

Suy tuyến yên có thể là bẩm sinh hoặc mắc phải và có thể phát sinh từ sự gián đoạn cấu trúc hoặc chức năng của vùng dưới đồi, hệ thống cửa, hoặc tuyến yên (Bảng 20.1). Những bệnh nhân có khối u vùng dưới đồi hoặc tuyến yên, bất thường sọ mặt bẩm sinh, rối loạn viêm, bệnh u hạt thần kinh, chấn thương đầu, xạ trị não trước đó, hoặc phẫu thuật nền sọ trước đó, và những người đã từng bị xuất huyết liên quan đến thai kỳ, nên được tầm soát suy tuyến yên.