[SÁCH DỊCH] Sản phụ khoa Căn bản. Chương 13: Chăm sóc hậu sản và sơ sinh sớm

(SÁCH DỊCH) Sản Phụ khoa Căn bản – Essential Obstetrics and Gynaecology
Tác giả: Ian Symonds & Sabaratnam Arulkumaran – (C) NXB Elsevier
Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Dịch và Chú giải)

Chương 13: Chăm sóc hậu sản và sơ sinh sớm
Postpartum and early neonatal care
Shankari Arulkumaran
Essential Obstetrics and Gynaecology, Chapter 13, 213-221

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Giai đoạn hậu sản bình thường

Hậu sản (Puerperium) là một từ Latin có nghĩa là sinh con, vì vậy chúng ta dùng nó để chỉ giai đoạn sau sinh, từ lúc em bé chào đời cho đến khi tử cung co hồi hoàn toàn vào tuần thứ 6. Việc sinh em bé và nhau thai là cần thiết để bắt đầu quá trình tiết sữa hoặc phục hồi khả năng sinh sản.

Những thay đổi sinh lý

Đường sinh dục

Tử cung nặng 1kg sau khi sinh nhưng sẽ giảm xuống dưới 100g sau 6 tuần. Các sợi cơ tử cung trải qua quá trình tự tiêu và teo lại, và trong vòng 10 ngày, tử cung không còn sờ thấy được qua thành bụng (Hình 13.1). Đến cuối thời kỳ hậu sản, tử cung gần như trở lại kích thước như khi chưa mang thai. Nội mạc tử cung tái tạo trong vòng 6 tuần, và kinh nguyệt sẽ xuất hiện trong thời gian này nếu người mẹ đã ngưng cho con bú. Nếu tiếp tục cho con bú, kinh nguyệt có thể trở lại muộn hơn, sau 6 tháng hoặc hơn.

Dịch tiết từ tử cung được gọi là sản dịch. Ban đầu, sản dịch bao gồm máu, có thể là máu tươi hoặc máu đã biến đổi (sản dịch đỏ – lochia rubra), và kéo dài từ 2-14 ngày. Sau đó, nó chuyển sang dịch huyết thanh (sản dịch thanh – lochia serosa) và cuối cùng trở thành một ít dịch màu trắng (sản dịch trắng – lochia alba). Những thay đổi này có thể tiếp diễn trong 4-8 tuần sau sinh. Việc sản dịch đỏ kéo dài bất thường có thể là dấu hiệu của sót nhau hoặc sót màng thai.

Hệ tim mạch

Cung lượng tim và thể tích huyết tương trở lại bình thường trong khoảng 1 tuần. Có sự mất dịch 2 lít trong tuần đầu tiên và mất thêm 1,5 lít trong 5 tuần tiếp theo. Sự mất dịch này đi kèm với sự gia tăng rõ rệt của haematocrit và nồng độ haemoglobin (Hb). Nồng độ natri huyết thanh và bicarbonate huyết tương cũng như độ thẩm thấu huyết tương tăng lên. Sự gia tăng các yếu tố đông máu trong 10 ngày đầu sau sinh có liên quan đến nguy cơ cao hơn về huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) và thuyên tắc phổi. Số lượng tiểu cầu và độ kết dính tiểu cầu cũng tăng. Nồng độ fibrinogen giảm trong quá trình chuyển dạ nhưng lại tăng trong thời kỳ hậu sản.

Hình 13.1 Sự co hồi của tử cung trong thời kỳ hậu sản dẫn đến việc giảm kích thước nhanh chóng.