Sổ tay Lâm sàng Tiết niệu Penn, Ấn bản thứ 3. CHƯƠNG 28. SỎI TIẾT NIỆU NHI KHOA

Sổ tay Lâm sàng Tiết niệu Penn, Ấn bản thứ 3
Penn Clinical Manual of Urology Third Edition – (C) 2025 Nhà Xuất Bản ELSEVIER
Biên tập: Thomas J. Guzzo, Robert C. Kovell, Justin B. Ziemba, Dana A. Weiss, Alan J. Wein
Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng, Ts.Bs. Lê Huy Ngọc, Ts.Bs. Lê Nhật Huy, BSCKII. Trần Trung Kiên

CHƯƠNG 28. SỎI TIẾT NIỆU NHI KHOA

Pediatric urolithiasis
John K. Weaver, MD; Arun K. Srinivasan, MD
Penn Clinical Manual of Urology, CHAPTER 28, 975-992.e1

SỎI THẬN NHI KHOA

Bệnh Cảnh Lâm Sàng

Đã có sự gia tăng đáng kể về tỷ lệ lưu hành của bệnh sỏi thận (nephrolithiasis) từ 5% (1988-1994) lên 9% (2007-2010). Một sự gia tăng không cân xứng đã được báo cáo ở trẻ em, với sự thay đổi lớn nhất được thấy ở trẻ nữ vị thành niên. Tỷ lệ mắc bệnh ở trẻ nữ từ 15 đến 19 tuổi đã tăng từ 75 trên 100.000 dân vào năm 1997 lên 120 trên 100.000 dân vào năm 2012. Do đó, việc các bác sĩ lâm sàng phát triển các kỹ năng cần thiết để chẩn đoán và điều trị cho những người bệnh (patient) nhi có biểu hiện sỏi thận là cấp thiết hơn bao giờ hết.

Người bệnh nhi thường không biểu hiện cơn đau hông lưng khu trú điển hình mà các bác sĩ thường thấy ở người lớn. Trẻ em thường không thể xác định vị trí đau một cách đáng tin cậy. Đau bụng không đặc hiệu thường là phàn nàn ban đầu. Điều quan trọng là bác sĩ phải có mức độ nghi ngờ cao về sỏi ở những người bệnh có biểu hiện đau bụng, đặc biệt nếu người bệnh có tiền sử sỏi thận trước đó.

Tất cả người bệnh nghi ngờ có sỏi thận cần được khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng. Người bệnh có sỏi thường mô tả tiền sử buồn nôn và nôn kèm theo đau. Một số người bệnh sẽ xác nhận có đái máu đại thể (gross hematuria), điều này có thể giúp hướng bác sĩ lâm sàng đến chẩn đoán phù hợp. Đái máu là kết quả của việc viên sỏi kích thích biểu mô đường niệu. Nếu sỏi đã di chuyển xuống niệu quản đoạn xa, người bệnh có thể phàn nàn về tình trạng tiểu nhiều lần, kích thích và tiểu buốt (dysuria).

Thỉnh thoảng, người bệnh sẽ phàn nàn về sốt và ớn lạnh trong đợt sỏi cấp. Điều này xảy ra nếu sỏi gây tắc nghẽn dòng chảy của nước tiểu. Nếu dòng nước tiểu bị tắc nghẽn, nước tiểu ứ đọng rất dễ bị nhiễm trùng (infection). Người bệnh bị nhiễm trùng trong bối cảnh tắc nghẽn đường tiết niệu có thể diễn tiến nhiễm khuẩn huyết (sepsis) rất nhanh. Việc bác sĩ lâm sàng nhanh chóng nhận diện những người bệnh này là vô cùng quan trọng, vì họ sẽ cần được đặt ống thông niệu quản (stent) hoặc mở thận ra da (nephrostomy) cấp cứu để giải quyết tắc nghẽn và dẫn lưu nhiễm trùng.

Cần khai thác tiền sử tiết niệu từ tất cả các người bệnh sỏi. Điều này rất quan trọng, vì các lựa chọn điều trị tiềm năng sau đó phụ thuộc vào tình trạng tiết niệu hiện tại của người bệnh. Ngoài ra, bất kỳ người bệnh nào có nguy cơ ứ đọng nước tiểu đều dễ bị cả hình thành sỏi và nhiễm trùng.