Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026). Chương 3: Phục hồi chức năng các Rối loạn Nuốt

Sinh lý Nuốt

Pha chuẩn bị ở miệng

• Phối hợp cử động của lưỡi, má và hàm để nhai và làm mềm thức ăn

Pha vận chuyển ở miệng

• Tiếp xúc giữa bề mặt lưỡi trước và khẩu cái cứng, đẩy thức ăn đến hầu miệng

Pha hầu

• Đẩy thức ăn đến thực quản: co thắt hầu, mở cơ thắt thực quản trên
• Bảo vệ đường thở: đóng kín vòm mũi họng, đóng thanh môn, nâng phức hợp thanh quản-móng, đóng tiền đình thanh quản bởi nắp thanh quản

Pha thực quản

• Nhu động đẩy thức ăn qua cơ thắt thực quản dưới

Đánh giá chứng khó nuốt

Sàng lọc

• Trắc nghiệm Sàng lọc Khó nuốt Burke
• Quy trình Nuốt Yale

Đánh giá nuốt lâm sàng

• Bệnh sử
• Trạng thái nhận thức-ngôn ngữ/tâm thần
• Đánh giá cảm giác/vận động miệng
• Tình trạng phổi: sức mạnh cơn ho, chất lượng giọng nói
• Cử động thanh quản-móng
• Nghiệm pháp nhuộm xanh (với mở khí quản)

Đánh giá bằng dụng cụ

• VFSS (Nghiên cứu nuốt qua X-quang tăng sáng truyền hình)
• FEES (Nội soi đánh giá chức năng nuốt)

Sinh lý thần kinh

Bộ tạo nhịp trung ương: nhân hoài nghi, nhân bó đơn độc

Chức năng chính của các dây thần kinh sọ (CN) trong việc nuốt:

• CN V: cảm giác và nhai
• CN VII: vị giác và các cơ mặt
• CN IX: cảm giác, vị giác, cơ trâm hầu
• CN X: chi phối vận động và cảm giác cho khẩu cái, hầu, thực quản, dạ dày và đường hô hấp
• CN XII: cử động lưỡi

Các Chiến lược Bù trừ

• Tư thế cúi cằm
• Tư thế xoay đầu về bên yếu hơn
• Tư thế nghiêng đầu về bên mạnh hơn
• Nuốt trên thanh môn
• Giữ bolus trong miệng
• Điều chỉnh bolus
• Nuốt nhiều lần
• Luân phiên lỏng và rắn
• Hắng giọng

Tập luyện Phục hồi

Các bài tập nuốt

• Nuốt gắng sức
• Nghiệm pháp Masako
• Nghiệm pháp Mendelsohn
• Nuốt siêu trên thanh môn Các bài tập không nuốt
• Nâng đầu Shaker
• Luyện tập sức mạnh cơ thở ra (EMST)
• Bài tập tăng cường sức mạnh lưỡi
• Điều trị Giọng nói Lee Silverman (LSVT)
• Cúi cằm có kháng trở (CTAR)
• Kích thích điện thần kinh cơ (NMES)

Quá trình nuốt là một chuỗi các cử động được phối hợp tinh vi của các cơ dọc theo đường đi từ khoang miệng đến dạ dày. Bất kỳ rối loạn nào liên quan đến các bước này đều có thể dẫn đến chứng khó nuốt. Chương này tóm tắt sinh lý và sinh lý thần kinh của việc nuốt, cũng như việc đánh giá, các bài tập luyện và các chiến lược bù trừ cho chứng khó nuốt.