Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026). Chương 4: Đánh giá và Can thiệp Tâm lý trong Phục hồi chức năng

Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026)
Nhà xuất bản: ELSEVIER, 2026
Tác giả: David Cifu, Henry L. Lew – Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
(C) Bản dịch tiếng Việt bởi THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM

Chương 4: Đánh giá và Can thiệp Tâm lý trong Phục hồi chức năng

Psychological assessment and intervention in rehabilitation
Philip Michael Gaughwin; Ian Douglas Cameron
Braddom’s Rehabilitation Care: A Clinical Handbook, 4, 29-36.e12

Hướng dẫn Nhanh

ĐÁNH GIÁ TÂM LÝ

Quá trình đánh giá tâm lý cung cấp bối cảnh cho các cá nhân có khiếm khuyết về thể chất và chức năng, bao gồm kinh nghiệm sống, điểm mạnh và điểm yếu, tiền sử học vấn và nghề nghiệp, sức khỏe tâm thần trước đó hoặc tiền sử lạm dụng chất, kỹ năng đối phó, gia đình và mạng lưới hỗ trợ tại nhà. Các can thiệp để giải quyết khuyết tật tâm lý bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường, cá nhân và bối cảnh và có thể được xem xét thông qua mô hình Phân loại Quốc tế về Chức năng, Khuyết tật và Sức khỏe (ICF) của Tổ chức Y tế Thế giới (Bảng 4.1). Mục đích của việc đánh giá tâm lý trong môi trường phục hồi chức năng được tóm tắt trong Bảng 4.2. Đánh giá tâm lý có thể dựa trên hiệu suất, bao gồm các đánh giá về nhận thức, hành vi hoặc tâm lý trong các nhiệm vụ chức năng, hoặc thông qua các báo cáo chính thức, được tiêu chuẩn hóa được tạo ra thông qua tự báo cáo, báo cáo của người chăm sóc hoặc đánh giá của bác sĩ lâm sàng. Các công cụ đánh giá khác nhau phù hợp cho các môi trường cấp tính, bán cấp và cộng đồng để đánh giá các khía cạnh nhận thức, hành vi và cảm xúc của trạng thái tâm lý.

Bảng 4.1: Đánh giá và Quản lý Tâm lý về Khuyết tật

Mô hình Phân loại Quốc tế về Chức năng, Khuyết tật và Sức khỏe (ICF) – WHO

Bảng 4.2: Mục đích của Đánh giá Tâm lý trong Phục hồi chức năng

Đánh giá Giai đoạn Cấp tính

Đánh giá cấp tính bao gồm đánh giá các khiếm khuyết về cấu trúc và chức năng nhận thức, đồng thời cung cấp giáo dục và hỗ trợ cho gia đình và những người hỗ trợ của cá nhân bị bệnh hoặc chấn thương cấp tính (Bảng 4.3). Các yếu tố bao gồm:

• Thu thập thông tin quan trọng liên quan đến tiên lượng bằng cách sử dụng bệnh sử và kiểm tra tại giường
  • Thời gian mất ý thức
  • Điểm Thang đo Hôn mê Glasgow tại hiện trường chấn thương
  • Đánh giá mất trí nhớ sau chấn thương (PTA). Thời gian PTA là một yếu tố tương quan với mức độ nghiêm trọng của chấn thương sọ não (TBI). Thoát khỏi PTA cho thấy sự phù hợp để đánh giá tâm lý thần kinh chính thức.
  • Việc giải quyết PTA dựa trên tiêu chí đạt khách quan của công cụ đánh giá (ví dụ: Trắc nghiệm Định hướng và Điều hành Galveston [GOAT] yêu cầu điểm từ 76+ trong hai lần thực hiện liên tiếp) hoặc khả năng tự do nhớ lại ba từ sau 24 giờ. Ở những người bị chấn thương sọ não trung bình hoặc nặng và suy giảm khả năng nhớ lại ba từ sau 3 tuần kể từ khi bị chấn thương, không ai trở lại làm việc trong lần tái khám sau 4 năm.
• Thông tin nhân khẩu học: trình độ học vấn trước chấn thương, tình trạng kinh tế xã hội
• Bệnh sử để thiết lập hồ sơ về chức năng cảm xúc và tâm lý trước chấn thương, tiền sử tâm thần và tiền sử lạm dụng chất
• Khí sắc và hành vi để ghi lại một cách khách quan tình trạng kích động, tỉnh táo và khí sắc liên quan đến các yếu tố khởi phát tiềm ẩn, để xác định nguyên nhân và đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị
• Vai trò hỗ trợ
  • Giáo dục cho các cá nhân bị khuyết tật và nhân viên về việc hiểu chẩn đoán
  • Hỗ trợ cho gia đình, bạn bè và người chăm sóc
• Thiết kế và thực hiện nghiên cứu trong môi trường cấp tính
  • Thu thập dữ liệu để thiết lập hiệu suất cơ bản trước khi phục hồi chức năng

Bảng 4.3: Các Công cụ Đánh giá Tâm lý Giai đoạn Cấp tính

Đánh giá Phục hồi chức năng Bán cấp

Là một phần của đánh giá nhóm đa ngành – liên kết khiếm khuyết về cấu trúc và chức năng cơ thể với các yếu tố cá nhân và tác động của chúng lên khả năng vận động, nhận thức và các hoạt động thiết yếu hàng ngày – đánh giá phục hồi chức năng bán cấp cung cấp cơ hội để cung cấp giáo dục tâm lý, hiểu các hậu quả tâm lý của khiếm khuyết thể chất hoặc chức năng, và giảm các hậu quả bất lợi (Bảng 4.4). Các yếu tố bao gồm:

• Đánh giá hàng loạt tại giường bằng cách theo dõi sự tiến bộ của một cá nhân theo thời gian. Các đánh giá hàng loạt tại các thời điểm 3, 6, 12 và 24 tháng có thể được sử dụng để xác định sự cải thiện so với mức cơ bản của một cá nhân và so với các bộ dữ liệu định chuẩn.
• Các lĩnh vực khiếm khuyết cụ thể về nhận thức, hành vi và khí sắc
• Các công cụ đo lường có thể thích ứng với các bối cảnh khiếm khuyết cụ thể
• Đánh giá năng lực liên quan đến việc lập kế hoạch xuất viện và ra quyết định: các đánh giá theo lĩnh vực cụ thể cho các câu hỏi liên quan đến năng lực và các dịch vụ hoặc hỗ trợ phù hợp để xuất viện
• Điều chỉnh các phương pháp kiểm tra tiêu chuẩn hóa để tính đến các hạn chế về thể chất và chức năng cá nhân do chấn thương hoặc có từ trước (vận động, thị giác, thính giác, giao tiếp), với sự hướng dẫn của chuyên gia tâm lý thần kinh

Bảng 4.4: Các Công cụ Đánh giá Tâm lý trong Môi trường Bán cấp (Nội trú và Cộng đồng)