Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026). Chương 5: Các khía cạnh Thực tiễn của việc Xếp hạng Khiếm khuyết và Xác định Khuyết tật

Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026)
Nhà xuất bản: ELSEVIER, 2026
Tác giả: David Cifu, Henry L. Lew – Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
(C) Bản dịch tiếng Việt bởi THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM

Chương 5: Các khía cạnh Thực tiễn của việc Xếp hạng Khiếm khuyết và Xác định Khuyết tật

Practical aspects of impairment rating and disability determination
Maria Gabriella Ceravolo; Marianna Capecci
Braddom’s Rehabilitation Care: A Clinical Handbook, 5, 37-42.e11

Hướng dẫn Nhanh

THUẬT NGỮ VÀ KHÁI NIỆM HÓA VỀ CHỨC NĂNG (HÌNH 5.1, HÌNH 5.2, VÀ BẢNG 5.3)

Mô hình y tế vẫn là cơ sở nền tảng cho các quyết định về khuyết tật của An sinh Xã hội và các bảng xếp hạng của bác sĩ, vốn vẫn chủ yếu dựa trên giải phẫu và chẩn đoán. Mô hình sinh học-tâm lý-xã hội về khuyết tật hiện là mô hình được ưa chuộng hơn và đã được chấp nhận rộng rãi khi khái niệm hóa về khuyết tật. Thành phần sinh học đề cập đến các khía cạnh thể chất và/hoặc tâm thần của một cá nhân với một tình trạng sức khỏe nhất định; thành phần tâm lý công nhận các niềm tin cá nhân, chiến lược đối phó, và các yếu tố cảm xúc và tâm lý khác có thể ảnh hưởng đến chức năng; và thành phần xã hội công nhận các yếu tố bối cảnh, cơ sở hạ tầng, và các yếu tố môi trường khác cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng trong bất kỳ trường hợp nào. Tổ chức Y tế Thế giới đã giới thiệu Phân loại Quốc tế về Chức năng, Khuyết tật và Sức khỏe (ICF), nhấn mạnh mối quan hệ tương tác hoặc phi tuyến tính giữa khiếm khuyết và các hậu quả chức năng tiềm tàng của khiếm khuyết đối với lĩnh vực cá nhân và xã hội của cá nhân, và các yếu tố bối cảnh có thể giảm nhẹ hoặc khuếch đại những hậu quả này.

Hình 5.1: Phân loại Quốc tế về Khiếm khuyết, Khuyết tật và Khiếm khuyết chức năng (ICIDH) Sơ đồ tuyến tính từ Bệnh học (bệnh lý hoặc chẩn đoán cơ bản) → Khiếm khuyết (hậu quả sinh lý tức thời, triệu chứng, dấu hiệu) → Khuyết tật (hậu quả chức năng, khả năng bị mất) → Khiếm khuyết chức năng (hậu quả xã hội và xã hội, các quyền tự do bị mất).

Hình 5.2: Phân loại Quốc tế về Chức năng, Khuyết tật và Sức khỏe (ICF) Sơ đồ cho thấy mối quan hệ hai chiều giữa Tình trạng sức khỏe (rối loạn hoặc bệnh tật) và một khối bao gồm Chức năng và cấu trúc cơ thể, Hoạt động, và Sự tham gia. Khối này lại có mối quan hệ hai chiều với một khối khác bao gồm các yếu tố Môi trường và Cá nhân.

Bảng 5.3: Các thành phần của Tình trạng Mất khả năng theo Hệ thống Phân loại ICF

Đạo luật Người Mỹ khuyết tật và các Hàm ý (Hình 5.4, Bảng 5.5, và Bảng 5.6)

Theo Đạo luật Người Mỹ khuyết tật (ADA), khuyết tật là “một khiếm khuyết về thể chất hoặc tâm thần làm hạn chế đáng kể một hoặc nhiều hoạt động sống chính của cá nhân đó, có hồ sơ về khiếm khuyết đó hoặc được coi là có khiếm khuyết đó.” Tiêu đề 1 (Việc làm) của ADA công nhận việc làm là một hoạt động sống chính và xem xét khuyết tật trong bối cảnh thực hiện các chức năng thiết yếu của một vị trí việc làm có hoặc không có sự hỗ trợ hợp lý. Sự hỗ trợ hợp lý có thể bao gồm các sửa đổi cấu trúc của nơi làm việc để cải thiện khả năng tiếp cận, sự sẵn có của các lựa chọn công việc được điều chỉnh, và việc mua sắm các thiết bị hoặc dụng cụ thích ứng để cho phép một người lao động đủ tiêu chuẩn bị khuyết tật thực hiện các chức năng thiết yếu của công việc. Sự hỗ trợ theo ADA là một yếu tố sửa đổi môi trường xã hội cơ bản được luật pháp bắt buộc để giảm thiểu các hậu quả gây mất khả năng của khiếm khuyết tại nơi làm việc, về mặt khả năng tiếp cận liên quan đến các hạn chế hoạt động và hạn chế tham gia. Tuy nhiên, người sử dụng lao động cuối cùng chịu trách nhiệm xác định sự hỗ trợ hợp lý. Bác sĩ đánh giá khuyết tật không có trách nhiệm xác định các chức năng thiết yếu của một công việc, đưa ra các biện pháp hỗ trợ, hoặc xác định tính hợp lý của bất kỳ biện pháp hỗ trợ nào do người sử dụng lao động đề xuất.

Hình 5.4: Hậu quả Gây mất khả năng của Bệnh tật hoặc Thương tật 

Bảng 5.5: Mối quan hệ giữa Khiếm khuyết, Hỗ trợ và Hạn chế Hoạt động tại Nơi làm việc khi có Khiếm khuyết

Bảng 5.6: Mối quan hệ giữa Khiếm khuyết, Hỗ trợ Hợp lý và Hạn chế Tham gia tại Nơi làm việc khi có Khiếm khuyết

LIÊN HỆ GIỮA KHIẾM KHUYẾT VỚI KHUYẾT TẬT VÀ CÁC CÔNG THỨC BỒI THƯỜNG

Tất cả các hệ thống khuyết tật lớn hiện nay đều được thiết kế với mục đích bồi thường tài chính cho các cá nhân về những mất mát do tình trạng mất khả năng đủ điều kiện của họ. Việc xếp hạng khiếm khuyết là nền tảng cho bất kỳ việc xác định khuyết tật nào vì những lý do sau:

• Nó đóng vai trò như một điểm tham chiếu tiêu chuẩn về việc liên kết một chẩn đoán cụ thể với một tỷ lệ phần trăm mất mát về thể chất và chức năng trong các yêu cầu bồi thường thương tật.
• Nó cho phép cá nhân bị khiếm khuyết thoát khỏi hệ thống mất khả năng lao động tạm thời tại thời điểm cải thiện y tế tối đa (MMI).
• Nó cung cấp một phân loại mức độ nghiêm trọng dựa trên chẩn đoán để chuyển sang các hệ thống thay thế để quản lý tình trạng mất khả năng lao động lâu dài.

Bảo hiểm Khuyết tật An sinh Xã hội và Thu nhập An sinh Bổ sung

Bảo hiểm Khuyết tật An sinh Xã hội (SSDI) cung cấp các quyền lợi cho những cá nhân đã làm việc trong một công việc đủ điều kiện ít nhất 5 trong 10 năm trước khi bắt đầu bị khuyết tật, đã đóng góp vào hệ thống An sinh Xã hội, và sau đó bị khuyết tật trước 65 tuổi. Điều kiện để được hưởng SSDI yêu cầu rằng khuyết tật đó ngăn cản cá nhân bị ảnh hưởng tham gia “vào bất kỳ hoạt động lao động có thu nhập đáng kể (SGA) nào… trong một khoảng thời gian liên tục không dưới 12 tháng.” Thu nhập An sinh Bổ sung (SSI) cung cấp thu nhập cho những người nghèo về mặt y tế, người mù, người khuyết tật, hoặc người cao tuổi (>65 tuổi). Điều kiện được xác định theo một bài kiểm tra phương tiện và không yêu cầu lịch sử làm việc. SSI cũng yêu cầu phải xác định được “một khiếm khuyết có thể xác định về mặt y tế”.

Các Hệ thống Bồi thường cho Người lao động của Liên bang và Tiểu bang (Bảng 5.7)

Tại Hoa Kỳ, bốn chương trình bồi thường cho người lao động lớn của liên bang cung cấp các quyền lợi thay thế tiền lương, điều trị y tế, phục hồi chức năng nghề nghiệp và các quyền lợi khác cho những người lao động bị thương (hoặc người phụ thuộc của họ) gặp phải một tai nạn lao động hoặc một bệnh nghề nghiệp. Ở cấp tiểu bang, mỗi tiểu bang đã ban hành một luật bồi thường cho người lao động. Bác sĩ PM&R có thể tham gia vào bốn tình huống: (1) đánh giá và điều trị ban đầu cho thương tật, với tư cách là một bác sĩ điều trị được chấp thuận và chỉ định hoặc là một nhà tư vấn được ủy quyền; (2) giám sát quá trình phục hồi chức năng, bao gồm các vấn đề trở lại làm việc hoặc duy trì công việc; (3) xác định bất kỳ khiếm khuyết còn lại (vĩnh viễn) hoặc khuyết tật (hạn chế công việc); và (4) ước tính nhu cầu chăm sóc lâu dài trong các trường hợp thương tật thảm khốc (ví dụ: cắt cụt chi, chấn thương tủy sống, và đa chấn thương nặng), bao gồm cả việc tham gia vào lập kế hoạch chăm sóc suốt đời.