Tâm thần học Nghiện chất. CHƯƠNG 2: CÁC BỆNH LÝ ĐỒNG MẮC CỦA RỐI LOẠN SỬ DỤNG CHẤT

Tâm thần học nghiện chất – Hướng dẫn ôn thi Hội đồng toàn diện. Addiction Psychiatric Medicine, A Comprehensive Board Review – First Edition.
Nhà xuất bản ELSEVIER, 2023
Tác giả: Héctor Colón-Rivera, Elie G. Aoun, Leila M. Vaezazizi. Dịch và chú giải: Bs Lê Đình Sáng.
Xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net và sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM

CHƯƠNG 2: CÁC BỆNH LÝ ĐỒNG MẮC CỦA RỐI LOẠN SỬ DỤNG CHẤT

Comorbidities of Substance Use Disorders 
Hector Colon-Rivera
Addiction Psychiatric Medicine, Chapter 02, 11-18

Các Bệnh Lý Tâm Thần Đồng Mắc Của Rối Loạn Sử Dụng Chất

Khi xem xét các biểu hiện tâm thần của rối loạn sử dụng chất (substance use disorder – SUD), chúng ta cần phân biệt giữa:

1. Các tác dụng của chất: Tình trạng nhiễm độc hoặc cai các loại ma túy và rượu gây ra các dấu hiệu và triệu chứng tâm thần nằm trong hội chứng nhiễm độc (toxidrome) của một chất cụ thể. Ví dụ, cảm giác hưng phấn sau khi sử dụng cocain hoặc lo âu khi trải qua hội chứng cai rượu là những tác dụng được dự đoán trước của tình trạng nhiễm độc cocain hoặc cai rượu, và không nên gán mác là hội chứng hưng cảm hoặc hội chứng lo âu.
2. Các rối loạn do chất gây ra (Substance-induced disorders): Phân loại này đề cập đến sự hiện diện của các triệu chứng tâm thần thỏa mãn các điều kiện: ■ Vượt quá xa các tác dụng dự kiến của tình trạng nhiễm độc hoặc cai một chất. ■ Biểu hiện bằng các triệu chứng của một rối loạn tâm thần khác (rối loạn loạn thần, lưỡng cực, trầm cảm, lo âu, ám ảnh cưỡng chế, rối loạn giấc ngủ, tình dục hoặc rối loạn nhận thức thần kinh (neurocognitive disorder)), mặc dù không bắt buộc phải đáp ứng tất cả các tiêu chuẩn chẩn đoán của rối loạn đó. ■ Phát triển trong hoặc ngay sau khi nhiễm độc hoặc cai chất. ■ Các triệu chứng cải thiện sau một thời gian kiêng cữ (abstinence).
3. Các rối loạn tâm thần nguyên phát đồng diễn (Co-occurring primary psychiatric disorders): Phân loại này chỉ các rối loạn tâm thần xuất hiện trước hoặc sau khi khởi phát rối loạn sử dụng chất, nhưng không tình trạng nào đóng vai trò nguyên nhân gây ra sự khởi phát của tình trạng kia. Ví dụ, rối loạn sử dụng thuốc lá và tâm thần phân liệt (schizophrenia) thường xảy ra đồng thời. Tuy nhiên, tâm thần phân liệt không gây ra sự khởi phát của rối loạn sử dụng thuốc lá, và rối loạn sử dụng thuốc lá không gây ra sự khởi phát của tâm thần phân liệt.
4. Các rối loạn tâm thần thứ phát (Secondary psychiatric disorders): Phân loại này chỉ các rối loạn tâm thần xuất hiện sau khi khởi phát một rối loạn sử dụng chất, trong đó rối loạn sử dụng chất đóng vai trò nguyên nhân gây ra sự khởi phát của rối loạn tâm thần đồng diễn đó. Khác với các rối loạn do chất gây ra, đối với các rối loạn tâm thần thứ phát, các triệu chứng không cải thiện sau một thời gian kiêng cữ.

Dưới đây, chúng tôi điểm lại một số bệnh lý tâm thần đồng mắc mang tính trọng tâm của rối loạn sử dụng chất:

■ Các rối loạn lo âu khởi phát sớm có liên quan đến việc tăng nguy cơ tiến triển thành rối loạn sử dụng chất ở thanh thiếu niên. Ngược lại, thanh thiếu niên mắc rối loạn sử dụng chất có nguy cơ cao phát triển các rối loạn trầm cảm. ■ Ở phụ nữ mắc rối loạn sử dụng chất, các rối loạn tâm thần đồng mắc phổ biến nhất là lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn căng thẳng sau sang chấn (posttraumatic stress disorder – PTSD). Các rối loạn sử dụng chất khác, rối loạn tăng động giảm chú ý (attention deficit/hyperactivity disorder – ADHD), hoặc rối loạn nhân cách chống đối xã hội (antisocial personality disorder) lại phổ biến hơn ở nam giới. ■ Nhìn chung, hai phần ba số người mắc rối loạn sử dụng cần sa hoặc chất kích thích và một phần ba số người mắc rối loạn sử dụng nicotine hoặc rối loạn sử dụng rượu (alcohol use disorder – AUD) sẽ có một rối loạn khí sắc, lo âu hoặc rối loạn nhân cách đồng mắc.