Thống kê Sinh học Cơ bản và Lâm sàng, Ấn bản thứ 5. Chương 13: Đọc Y văn

Thống kê Sinh học Cơ bản và Lâm sàng, Ấn bản thứ 5 – Basic & Clinical Biostatistics, 5e
Tác giả: Susan White – Nhà xuất bản McGraw-Hill Medical – Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng

CHƯƠNG 13. ĐỌC Y VĂN
(Reading The Medical Literature)

MỤC ĐÍCH CỦA CHƯƠNG

Chương cuối cùng này có một vài mục đích. Quan trọng nhất, chương này liên kết các khái niệm và kỹ năng đã được trình bày trong các chương trước và áp dụng chúng một cách rất cụ thể vào việc đọc các bài báo trên tạp chí y khoa. Xuyên suốt giáo trình, chúng tôi đã cố gắng minh họa những điểm mạnh và điểm yếu của một số nghiên cứu được thảo luận, nhưng chương này đặc biệt tập trung vào các thuộc tính của một nghiên cứu để cho biết liệu chúng ta, với tư cách là người đọc y văn, có thể tự tin sử dụng kết quả của nghiên cứu đó hay không. Chương bắt đầu bằng một bản tóm tắt ngắn gọn về các loại hình nghiên cứu y khoa chính. Tiếp theo, chúng ta sẽ xem xét chi tiết cấu trúc của một bài báo tạp chí điển hình và thảo luận về nội dung của từng phần—tóm tắt (abstract), giới thiệu, phương pháp, kết quả, bàn luận và kết luận. Trong quá trình xem xét này, chúng tôi cũng chỉ ra những thiếu sót phổ biến, các nguồn sai lệch (bias) và các yếu tố đe dọa đến tính hợp lệ của nghiên cứu.

Các bác sĩ lâm sàng đọc y văn vì nhiều lý do khác nhau. Một số bài báo được quan tâm chỉ vì bạn muốn cập nhật những tiến bộ trong một lĩnh vực nào đó. Trong những trường hợp này, bạn có thể quyết định đọc lướt bài báo mà ít quan tâm đến cách nghiên cứu được thiết kế và thực hiện. Trong những trường hợp như vậy, có thể dựa vào các chuyên gia trong lĩnh vực, những người viết các bài tổng quan (review articles) để cung cấp thông tin ở mức độ tương đối bề mặt. Tuy nhiên, vào những dịp khác, bạn muốn biết liệu kết luận của nghiên cứu có hợp lệ hay không, có lẽ để có thể sử dụng chúng trong việc chăm sóc bệnh nhân hoặc lập kế hoạch cho một dự án nghiên cứu. Trong những tình huống này, bạn cần phải đọc và đánh giá bài báo với một con mắt phê bình để phát hiện ra những nghiên cứu được thực hiện kém và đi đến những kết luận không có cơ sở.

Để hỗ trợ người đọc trong việc đánh giá phê bình, chúng tôi trình bày một danh sách kiểm tra (checklist) để đánh giá tính hợp lệ của một bài báo trên tạp chí. Danh sách kiểm tra này ghi chú một số đặc điểm của một bài báo được thiết kế và viết tốt. Danh sách kiểm tra này dựa trên kinh nghiệm của các tác giả phiên bản trước đây với sinh viên y khoa, bác sĩ nội trú, các buổi sinh hoạt câu lạc bộ tạp chí (journal club), và sự tương tác với các đồng nghiệp bác sĩ. Nó cũng phản ánh các ý kiến được trình bày trong một bài báo mô tả cách các biên tập viên tạp chí và các nhà thống kê có thể tương tác để cải thiện chất lượng của các nghiên cứu y khoa được công bố (Marks và cs, 1988). Một số tác giả đã phát hiện ra rằng chỉ một thiểu số các nghiên cứu được công bố đáp ứng được các tiêu chí về tính đầy đủ khoa học. Danh sách kiểm tra này sẽ giúp bạn sử dụng thời gian một cách hiệu quả nhất bằng cách cho phép bạn phân biệt các bài báo hợp lệ với các nghiên cứu được thực hiện kém, để bạn có thể tập trung vào những bài báo hữu ích hơn.

Hai hướng dẫn được công bố gần đây làm tăng sự lạc quan của chúng tôi rằng chất lượng của y văn được công bố sẽ tiếp tục được cải thiện. Hướng dẫn E9 của Hội nghị Quốc tế về Hài hòa hóa (ICH) “Các Nguyên tắc Thống kê cho Thử nghiệm Lâm sàng” (1999) đề cập đến các vấn đề về phương pháp thống kê trong thiết kế, tiến hành, phân tích và đánh giá các thử nghiệm lâm sàng. Việc áp dụng các nguyên tắc này nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi cho sự chấp nhận chung của các phân tích và kết luận rút ra từ các thử nghiệm lâm sàng.

Ủy ban Quốc tế của các Biên tập viên Tạp chí Y khoa đã công bố “Yêu cầu Thống nhất đối với Bản thảo Gửi cho các Tạp chí Y sinh học” vào năm 1997. Dưới mục Thống kê, tài liệu này nêu rõ:

“Mô tả các phương pháp thống kê đủ chi tiết để cho phép một người đọc có kiến thức và có quyền truy cập vào dữ liệu gốc có thể xác minh các kết quả đã được báo cáo…. Khi dữ liệu được tóm tắt trong phần kết quả, hãy nêu rõ các phương pháp thống kê đã được sử dụng để phân tích chúng.”

Các yêu cầu này cũng khuyến nghị sử dụng khoảng tin cậy và tránh chỉ phụ thuộc vào giá trị p.

TỔNG QUAN VỀ CÁC THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU CHÍNH

Chương 2 đã giới thiệu các loại thiết kế nghiên cứu chính được sử dụng trong nghiên cứu y khoa, được phân chia rộng rãi thành các nghiên cứu thực nghiệm (bao gồm thử nghiệm lâm sàng); các nghiên cứu quan sát (thuần tập, bệnh chứng, cắt ngang/khảo sát, chuỗi ca bệnh); và phân tích gộp. Mỗi thiết kế đều có những ưu điểm nhất định so với các thiết kế khác cũng như một số nhược điểm cụ thể; chúng được tóm tắt ngắn gọn trong các đoạn sau đây. (Một cuộc thảo luận chi tiết hơn được trình bày trong Chương 2.)