Viêm Tuyến Giáp – Chẩn đoán và Điều trị (2026). CHƯƠNG 15: VIÊM TUYẾN GIÁP MẠN TÍNH: CÁC BỆNH LÝ VIÊM HOẶC THÂM NHIỄM HIẾM GẶP

Viêm Tuyến Giáp – Chẩn đoán và Điều trị (2026) | Thyroiditis – Diagnosis and Therapeutic Management
Biên tập: Mahmoud Sakr – (C) 2026 Nhà xuất bản: Springer – Năm xuất bản: 2026.
Ths.Bs. Lê Đình Sáng: Dịch và chuyển thể tiếng Việt. Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này được xuất bản trực tuyến vì mục đích phi lợi nhuận, duy nhất trên nền tảng yhoclamsang.net và sachyhoc.com của Thư viện Y học Medipharm.

CHƯƠNG 15. VIÊM TUYẾN GIÁP MẠN TÍNH: CÁC BỆNH LÝ VIÊM HOẶC THÂM NHIỄM HIẾM GẶP

Chronic Thyroiditis: Rare Inflammatory or Infiltrative Diseases

15.1 Viêm Tuyến Giáp Lympho Khu Trú (FLT)

Định nghĩa

Viêm tuyến giáp lympho khu trú (Focal lymphocytic thyroiditis – FLT), còn được gọi là viêm tuyến giáp tự miễn khu trú (focal autoimmune thyroiditis), là một dạng viêm tuyến giáp tự miễn (autoimmune thyroiditis – AIT) mức độ nhẹ, đặc trưng bởi sự thâm nhiễm lympho khu trú dưới 5% thể tích tuyến giáp, nồng độ kháng thể kháng tuyến giáp thấp và không có triệu chứng lâm sàng. Đây thường là một phát hiện tình cờ và được tìm thấy một cách ngẫu nhiên trong 50% các ca khám nghiệm tử thi ở nữ giới và 25% ở nam giới, mà không mang ý nghĩa lâm sàng.

Tỷ lệ hiện mắc

Nhân tuyến giáp (thyroid nodules) rất phổ biến trên toàn thế giới, và tỷ lệ hiện mắc của các nhân tuyến giáp sờ thấy được là 4-7% trong quần thể người trưởng thành. Với sự gia tăng sử dụng siêu âm (ultrasound) trong thực hành y khoa, ngày càng có nhiều nhân tuyến giáp không sờ thấy được phát hiện ở 20-67% dân số chung. Khoảng 5% các nhân tuyến giáp có thể là ác tính. Nhiều nghiên cứu đã đề xuất các tiêu chuẩn siêu âm có thể được sử dụng để phân biệt tổn thương ác tính với các tổn thương lành tính, mặc dù chưa có tiêu chuẩn nào trong số đó cho thấy tác động đáng kể đến thực hành lâm sàng, bất chấp sự chấp nhận rộng rãi và tính hữu ích của các tiêu chuẩn được đề xuất.

Mô tả vi thể (Mô học)

Về mặt mô học, viêm tuyến giáp lympho được đặc trưng bởi sự hiện diện của các tập hợp tế bào lympho có trung tâm mầm, các tế bào ưa acid (tế bào Hürthle, oxyphil), và một mức độ teo nang giáp kèm theo xơ hóa gian tiểu thùy hoặc nội tiểu thùy thay đổi, rất có thể phản ánh giai đoạn và mức độ nghiêm trọng của quá trình bệnh. Một số bệnh nhân có tuyến giáp giảm âm, không đồng nhất lan tỏa, một hình ảnh không đặc hiệu cho viêm tuyến giáp lympho và có thể được nhìn thấy trong bướu giáp đa nhân (multinodular goiter), bệnh Basedow (Graves’ disease), và viêm tuyến giáp bán cấp (subacute thyroiditis).

Mặc dù không đặc hiệu, kiểu hình giảm âm lan tỏa ở một bệnh nhân bị viêm tuyến giáp lympho đã được chứng minh là có tương quan với sự thay thế lan tỏa của mô tuyến giáp bởi các tế bào lympho và sự xơ hóa, đồng thời có giá trị dự đoán cao về sự tồn tại hoặc sự phát triển tình trạng suy giáp (hypothyroidism) trong tương lai.

Viêm tuyến giáp lympho khu trú (Focal lymphocytic thyroiditis – FLT) được đặc trưng bởi (1) sự hiện diện của các tập hợp tế bào lympho khu trú trong mô xơ gian tiểu thùy hoặc nội tiểu thùy, (2) không có dị sản tế bào ưa acid (oxyphilic metaplasia), (3) không có tình trạng teo nang giáp, và (4) không có sự phá vỡ nang giáp. Ngoài ra, bệnh có thể liên quan đến các bệnh lý tuyến giáp khác.

Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA)

Sinh thiết chọc hút bằng kim nhỏ (Fine-needle aspiration biopsy – FNAB) được coi là công cụ chẩn đoán tốt nhất để phân biệt nhân ác tính với nhân lành tính. Tuy nhiên, FNAB có tỷ lệ âm tính giả tương đối cao, dao động từ 0,7% đến 21%. Điều này thường dẫn đến câu hỏi liệu có nên thực hiện chọc hút lại hoặc theo dõi bằng siêu âm đối với các nhân tuyến giáp đáng ngờ hay không.

Mặc dù viêm tuyến giáp lympho ban đầu được mô tả là sự hiện diện của một tuyến giáp lớn lan tỏa, mật độ chắc, nhưng một số lượng lớn bệnh nhân bị viêm tuyến giáp lympho lại có biểu hiện tuyến giáp lớn dạng “nhân” và thường được chỉ định FNA. Ở tối đa 60% những bệnh nhân này, sinh thiết nhân giáp sờ thấy khu trú sẽ cho thấy những thay đổi phù hợp với viêm tuyến giáp lympho mà không có bằng chứng ác tính.

Siêu âm

Hình ảnh siêu âm kinh điển của viêm tuyến giáp Hashimoto (Hashimoto’s thyroiditis) (viêm tuyến giáp lympho mạn tính) là hình ảnh giảm âm không đồng nhất và thô lan tỏa hoặc xuất hiện dưới dạng vi nhân mịn. Tuy nhiên, viêm tuyến giáp lympho có thể được quan sát thấy như một nhân tuyến giáp “khu trú”, thường biểu hiện dưới dạng “giảm âm” với ranh giới không rõ ràng: một hình ảnh không thể phân biệt được với một nhân ác tính.

Hình 15.1. Hình ảnh siêu âm của một phụ nữ 35 tuổi có một nhân giảm âm, ranh giới kém ở thùy trái kích thước 3 cm được chứng minh là ung thư biểu mô tuyến giáp thể nhú. Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm đối với nhân này cho kết quả phù hợp với viêm tuyến giáp lympho khu trú.

Hình ảnh siêu âm của các nhân viêm tuyến giáp có thể “tăng âm”, một hình ảnh ít gây lo ngại về khả năng ác tính hơn. Ngoài ra, thay đổi dạng nang một phần, vôi hóa và viền halo không hoàn toàn có thể được ghi nhận, nhưng sự xuất hiện của chúng không được mô tả cụ thể trong y văn. Thật không may, các đặc điểm siêu âm cụ thể của viêm tuyến giáp lympho khu trú (FLT) vẫn chưa được thiết lập rõ ràng.