Tăng sản thượng thận bẩm sinh do thiếu hụt 21-Hydroxylase

Thiếu hụt 21-Hydroxylase (CYP21A2) gây ra sai sót trong quá trình chuyển các tiền chất tuyến thượng thận thành cortisol và, trong một số trường hợp, thành aldosterone, đôi khi dẫn đến hạ natri huyết và tăng kali huyết trầm trọng. Các tiền thân hócmon tích lũy được chuyển thành sản xuất androgen, gây ra sự nam tính hoá. Chẩn đoán là bằng cách đo cortisol, tiền chất của nó, androgen tuyến thượng thận, đôi khi sau khi dùng hormone vỏ thượng thận. Điều trị bằng kết hợp glucocorticoid, nếu cần, mineralocorticoid, và đối với một số trẻ sơ sinh nữ có cơ quan sinh dục không rõ ràng, phẫu thuật tái tạo.
Thiếu hụt 21-Hydroxylase gây ra 90% trong tất cả các trường hợp tăng sản thượng thận bẩm sinh. Tỷ lệ mắc phải từ 1/10.000 đến 1/15.000 sinh sống. Mức độ nghiêm trọng của bệnh phụ thuộc vào độ biệt hóa của CYP21A2 đột biến và mức độ thiếu men. Sự thiếu hụt hoàn toàn hoặc một phần chuyển đổi 17-hydroxyprogesterone thành 11-deoxycortisol, tiền thân của cortisol, và chuyển đổi progesterone thành deoxycorticosterone, tiền thân của aldosterone. Do tổng hợp cortisol giảm, mức hormone vỏ thượng thận (ACTH_ tăng lên, kích thích vỏ thượng thận gây ra sự tích tụ của tiền thân cortisol (ví dụ 17-hydroxyprogesterone) và sản xuất quá nhiều adrenal androgens dehydroepiandrosterone (DHEA) và androstenedione. Thiếu Aldosterone có thể dẫn đến mất muối, hạ natri máu, và tăng kali máu (1, 2).

Tổng hợp hoocmon tuyến thượng thận.

Tuyến thượng thận gồm hai tuyến nhỏ, hình bẹt, cao 2 -5 cm , rộng 3-5 cm, nặng khoảng 4-6 gram, nằm úp phía trên thận.

Gồm 2 phần: phần vỏ (80%) và phần tủy (20%)

Có khoảng 50 steroid được chiết xuất từ vỏ thượng thận, nhưng chỉ có 10 chất có hoạt tính hormon chia làm 3 nhóm chính:

Hormon chuyển hóa đường (Glucocorticoid): Gồm Cortisol, cortison và corticosterone. Các hormon này 21 carbon (C) và có oxy ở C11 nên còn gọi là 11- oxysteroid.
Hormon chuyển hóa muối nước (Mineralocorticoid): Gồm Aldosteron, 11-desoxycorticosterone (DOC). Các hormon này có 21C, được bài tiết từ lớp cầu của vỏ thượng thận.
Hormon sinh dục vỏ thượng thận: Gồm dehydroepiandrogen (DHEA) androstendion, 17 cetoandrostendion (androstentrion) và 11 β-hydroxyandrostendion. Nhóm này có 19 carbon.
Tất cả các hormon vỏ thượng thận là hormon steroid, được tạo thành từ cholesterol qua chất trung gian là ∆5-pregnenolon theo sơ đồ chuyển hóa dưới đây:

* Các enzym do hormone vỏ thượng thận (ACTH) kích thích.
11β = 11β-hydroxylase (P-450c11); 17α = 17α-hydroxylase (P-450c17); 17,20 = 17,20 lyase (P-450c17); 18 = tổng hợp aldosterone (P-450aldo); 21 = 21-hydroxylase (P-450c21); DHEA = dehydroepiandrosterone; DHEAS = DHEA sulfat; 3β-HSD = 3β-hydroxysteroid dehydrogenase (3β2-HSD); 17β-HSD = 17β-hydroxysteroid dehydrogenase (17β-HSD); SCC = sự phân tách chuỗi bên (P-450scc); SL = sulfotransferase (SULT1A1, SULT1E1).

Thiếu hụt 21-hydroxylase cổ điển
Thiếu hụt 21-hydroxylase cổ điển có thể được chia thành 2 dạng:

Mất muối
Nam tính hóa
Ở cả hai dạng, mức androgen thượng thận tăng lên, gây nam tính hóa.

Các dạng mất muối là nặng nhất và chiếm 70% số trường hợp thiếu hụt cổ điển 21-hydroxylase; có sự thiếu hụt hoàn toàn hoạt tính enzym dẫn đến nồng độ cortisol và aldosterone rất thấp. Vì aldosterone tối thiểu được tiết ra, muối bị mất, dẫn đến giảm natri máu, tăng kali máu và tăng hoạt tính renin huyết tương.