CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT CÁC TRIỆU CHỨNG THƯỜNG GẶP, ẤN BẢN THỨ 7
(Differential Diagnosis of Common Complaints, Seventh Edition)
Tác giả: Seller, Robert H., MD – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng

Chương 20: Rối loạn kinh nguyệt

Menstrual Irregularities
Robert H. Seller, MD; Andrew B. Symons, MD, MS

Differential Diagnosis of Common Complaints, 20, 231-253

Chảy máu bất thường

Rối loạn kinh nguyệt đặc biệt phổ biến trong những năm quanh tuổi dậy thì và quanh mãn kinh. Chảy máu từ âm đạo được coi là bất thường (abnormal) khi nó xảy ra vào một thời điểm không mong đợi trong cuộc đời (trước tuổi dậy thì hoặc sau mãn kinh) hoặc khác biệt so với mức bình thường về lượng hoặc kiểu. Sảy thai tự nhiên (Spontaneous abortions), biến chứng thai kỳ (pregnancy complications), và chảy máu do polyp (bleeding from polyps) hoặc các quá trình bệnh lý khác chiếm khoảng 25% các trường hợp chảy máu âm đạo bất thường.

Xuất huyết tử cung bất thường (Dysfunctional uterine bleeding) là một thuật ngữ chẩn đoán khó hiểu, không đặc hiệu. Nó được định nghĩa là chảy máu tử cung bất thường không do bệnh lý cấu trúc hoặc toàn thân. Do đó, chẩn đoán này chỉ có thể đạt được bằng phương pháp loại trừ. Nó gần như luôn liên quan đến các chu kỳ không rụng trứng. Với những tiến bộ trong sự hiểu biết về cơ sở thần kinh-nội tiết của chu kỳ kinh nguyệt, chẩn đoán và điều trị đã trở nên cụ thể hơn (xem Tài liệu tham khảo chọn lọc).

Để hiểu và chẩn đoán các nguyên nhân khác nhau của rối loạn kinh nguyệt, người khám phải có kiến thức thấu đáo về sinh lý bình thường (Hình 20.1). Mặc dù bệnh sử là quan trọng, nó hiếm khi mang tính chẩn đoán và chỉ đóng vai trò là kim chỉ nam cho nguồn gốc của chảy máu. Ở hầu hết các bệnh nhân, các nghiên cứu về nội tiết tố hoặc tế bào học là cần thiết để xác định chẩn đoán chính xác.

Hình 20.1 Chu kỳ kinh nguyệt bình thường, với giải phẫu tuyến yên và nồng độ gonadotropin, hoạt động của buồng trứng và nồng độ steroid buồng trứng, và những thay đổi trong nội mạc tử cung. FSH, Hormone kích thích nang trứng; GnRH, hormone giải phóng gonadotropin; LH, hormone tạo hoàng thể.

Chảy máu không rụng trứng

Các cơ chế nội tiết tố của chảy máu nội mạc tử cung bao gồm chảy máu do ngừng estrogen, chảy máu do estrogen xuyên thấu, chảy máu do ngừng progesterone, và chảy máu do progesterone xuyên thấu. Chảy máu không rụng trứng, liên quan đến nội tiết tố là phổ biến nhất. Dạng xuất huyết tử cung bất thường này là do chảy máu do ngừng estrogen hoặc estrogen xuyên thấu trong hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).

Chảy máu do ngừng Estrogen

Trong chảy máu do ngừng estrogen, nội mạc tử cung tăng sinh và vẫn ổn định miễn là nồng độ estrogen vẫn ở trên ngưỡng. Khi estrogen giảm xuống dưới ngưỡng, chảy máu xảy ra. Khi không có progesterone, nội mạc tử cung không ở trong giai đoạn chế tiết, và chảy máu thường kéo dài và nhiều. Loại chảy máu này thường xảy ra ở tuổi vị thành niên và giai đoạn tiền mãn kinh.