Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, Ấn bản thứ 7 (2026). CHƯƠNG 38. Nhiễm khuẩn đường tiết niệu

Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, ấn bản thứ 7 (2026)
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 7th Edition
Biên tập viên chính: Clive R. G. Quick, Suzanne Biers, Tan Arulampalam, Philip J. Deakin
Dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng – (C) 2026 Elsevier

CHƯƠNG 38. Nhiễm khuẩn đường tiết niệu

Urinary tract infections
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 38, 548-554

Giới thiệu

Nhiễm khuẩn đường tiết niệu (Urinary tract infections – UTIs) là một vấn đề thường gặp trong ngoại khoa. Chúng có thể là nguyên nhân gây ra các triệu chứng đường tiết niệu ở một người bệnh đến khám theo chương trình để chẩn đoán, hoặc người bệnh nhập viện cấp cứu với biểu hiện đau bụng. Thường gặp hơn, nhiễm khuẩn đường tiết niệu là một vấn đề thứ phát. Ví dụ, chúng có thể xảy ra sau một cuộc mổ (operation), đặc biệt nếu có sử dụng ống thông tiểu, hoặc có thể làm phức tạp thêm các rối loạn khác của đường tiết niệu như khối u hoặc sỏi. Hầu hết các trường hợp nhiễm khuẩn là do các vi khuẩn thường gặp có nguồn gốc từ phân – trong đó Escherichia coli là tác nhân phổ biến nhất.

Nhiễm khuẩn đường tiết niệu cũng có thể do các sinh vật ít gặp hơn gây ra, chẳng hạn như Mycobacterium tuberculosis (vi khuẩn lao). Trên phạm vi toàn cầu, các sinh vật khác cũng là những nguyên nhân gây nhiễm khuẩn quan trọng, đáng chú ý là sán lá Schistosoma. Một chủng loại của loài này gây ra bệnh lý bàng quang nặng nề ở một số quốc gia có thu nhập thấp.

Nhiễm khuẩn niệu đạo thường do các bệnh lây truyền qua đường tình dục với các tác nhân như Lậu cầu (Gonococci) và Chlamydia. Di chứng muộn của bệnh lậu ở nam giới có thể là hẹp niệu đạo do xơ hóa. Các trường hợp hẹp niệu đạo khác có thể là vô căn hoặc liên quan đến chấn thương. Bệnh lý hẹp niệu đạo được đề cập trong chương này.

Nhiễm khuẩn đường tiết niệu dưới do vi khuẩn

Sinh lý bệnh của nhiễm khuẩn đường tiết niệu dưới

Các nhiễm khuẩn đường tiết niệu thường gặp do vi khuẩn gram âm gây ra có liên quan đến bàng quang, đường tiết niệu trên (thận, hệ thống đài bể thận và niệu quản) hoặc cả hai. Bàng quang là nơi bị nhiễm khuẩn thường xuyên nhất, với người bệnh nữ đặc biệt dễ mắc; một nửa số phụ nữ bị ảnh hưởng vào một thời điểm nào đó trong đời. Tỷ lệ nhiễm khuẩn tăng lên theo tuổi, và nguy cơ tăng cao trong các tình trạng thiếu hụt estrogen (mãn kinh) và trong thai kỳ. Ở người bệnh nữ, các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua niệu đạo vốn chỉ dài 4 cm. Vi khuẩn dễ dàng lây lan từ da vùng tầng sinh môn, đặc biệt là trong quá trình giao hợp.