Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, Ấn bản thứ 7 (2026). Chương 48. Các rối loạn của tuyến giáp, tuyến cận giáp và tuyến thượng thận

Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, ấn bản thứ 7 (2026)
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 7th Edition
Biên tập viên chính: Clive R. G. Quick, Suzanne Biers, Tan Arulampalam, Philip J. Deakin
Dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng – (C) 2026 Elsevier

CHƯƠNG 48. CÁC RỐI LOẠN CỦA TUYẾN GIÁP, TUYẾN CẬN GIÁP VÀ TUYẾN THƯỢNG THẬN

Disorders of the thyroid, parathyroid and adrenal glands
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 48, 671-686

Giới thiệu

Người bệnh mắc các rối loạn tuyến giáp thường đến gặp bác sĩ phẫu thuật nhất vì một khối u vùng cổ; khối u này có thể không có triệu chứng, hoặc gây ra các triệu chứng chèn ép, hoặc ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Tình trạng phì đại tuyến giáp được gọi chung là bướu giáp (goitre) – bắt nguồn từ tiếng Latin guttur nghĩa là cổ họng. Ngày nay, người bệnh ngày càng được chuyển đến nhiều hơn với các nhân giáp (nodules) được phát hiện qua siêu âm trong quá trình thăm khám các triệu chứng vùng cổ có vẻ không liên quan. Phì đại có thể là một khối riêng biệt hoặc phì đại toàn bộ tuyến; trong mọi trường hợp, ưu tiên hàng đầu là phải loại trừ bệnh ác tính. Hầu hết người bệnh đều ở trạng thái bình giáp (euthyroid) về mặt lâm sàng và sinh hóa (nghĩa là nồng độ hormon bình thường). Một số người bệnh có thể bị cường giáp (nhiễm độc giáp) và được chỉ định phẫu thuật vì điều trị nội khoa thất bại và không phù hợp với điều trị bằng đồng vị phóng xạ.

Người bệnh mắc bệnh lý tuyến cận giáp có thể biểu hiện bằng tình trạng tăng canxi máu có triệu chứng hoặc tăng canxi máu không triệu chứng được phát hiện qua xét nghiệm sinh hóa, gây ra bởi sự dư thừa hormon tuyến cận giáp (PTH), tức là cường cận giáp (HPT). Nguyên nhân có thể là một u tuyến (adenoma) đơn độc; tăng sản đa tuyến; hoặc hiếm gặp hơn là ung thư biểu mô (carcinoma). Cường cận giáp nguyên phát (pHPT) chỉ có thể được chữa khỏi bằng phẫu thuật.

Bệnh lý tuyến thượng thận có thể biểu hiện dưới dạng một khối u thượng thận không triệu chứng được tìm thấy trong quá trình chẩn đoán hình ảnh cắt lớp; các “u tình cờ” (incidentalomas) dạng này được tìm thấy trong khoảng 4% các ca chụp cắt lớp vi tính (CT) ở người lớn. Các khối u thượng thận có triệu chứng biểu hiện với các đặc điểm lâm sàng của tình trạng dư thừa nội tiết tố; các biểu hiện này thay đổi tùy thuộc vào tế bào nguồn gốc của khối u.

CÁC RỐI LOẠN CỦA TUYẾN GIÁP

Các đặc điểm sinh lý bệnh và lâm sàng của các rối loạn khác nhau được tóm tắt trong Bảng 48.1. Riêng các bệnh lý ác tính của tuyến giáp sẽ được trình bày ở phần sau.

Các biểu hiện lâm sàng của bệnh lý tuyến giáp trong thực hành ngoại khoa