Tiếp cận Bệnh nhân thần kinh – Hướng dẫn thực hành lâm sàng (2025). CHƯƠNG 2. Nhập môn Chẩn đoán Hình ảnh Thần kinh

Tiếp cận Bệnh nhân thần kinh – Hướng dẫn thực hành (Dành cho Bác sĩ) lâm sàng (Ấn bản 2025)
Tác giả: Mullally, William J., MD – Nhà xuất Bản: Elsevier – Năm xuất bản: 2025
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng (Chủ biên) – Ts.Bs. Nguyễn Ngọc Hoà – Ts.Bs. Lê Nhật Huy – BSCKII. Trần Trung Kiên

CHƯƠNG 2. Nhập môn Chẩn đoán Hình ảnh Thần kinh

Introduction to Neuroimaging
Thomas C. Lee; Andrew G. Schneider
Practical Approach to the Neurological Patient, 2, 13-37

GIỚI THIỆU

Các triệu chứng thần kinh như đau đầu (headache) và đau thắt lưng (low back pain) là những lý do phổ biến khiến người bệnh (patient) đến gặp bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu. Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò cốt yếu trong việc chẩn đoán một loạt các rối loạn thần kinh. Tuy nhiên, việc đào tạo về điện quang trong trường y hoặc các chương trình bác sĩ nội trú không chuyên về điện quang còn thưa thớt, và các bác sĩ lâm sàng thường có kiến thức hạn chế về các phương thức hình ảnh khác nhau, tính phù hợp của chỉ định hình ảnh, và cách giải thích các dấu hiệu cấp cứu. Hơn nữa, hình ảnh học thần kinh thường xuyên sử dụng các phương thức tiên tiến như cộng hưởng từ (MRI) và đang phát triển nhanh chóng cả về công nghệ lẫn sự hiểu biết về các biểu hiện hình ảnh của sinh lý bệnh. Một số lượng đáng kể các chỉ định hình ảnh tiên tiến này được yêu cầu bởi các bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu. Thêm vào đó, việc lạm dụng các nguồn lực chẩn đoán hình ảnh đang chịu nhiều sự giám sát kỹ lưỡng. Hội Bác sĩ Hoa Kỳ (American College of Physicians) nhấn mạnh việc sử dụng thích hợp các xét nghiệm chẩn đoán và đã xác định 37 tình huống trong đó xét nghiệm không phản ánh sự chăm sóc giá trị cao; bao gồm ba tình huống chẩn đoán hình ảnh thần kinh: hình ảnh học cho đau thắt lưng (low back pain), đau nửa đầu cổ điển tái phát (recurrent classic migraine), và ngất đơn thuần (simple syncope).

Sự hiểu biết về chẩn đoán hình ảnh liên quan đến chẩn đoán và quản lý các rối loạn thần kinh sẽ hỗ trợ bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu trong việc chỉ định xét nghiệm phù hợp nhất, giải thích kết quả đọc của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, xác định các bước quản lý tiếp theo, và thực hiện chuyển tuyến phù hợp đến các bác sĩ chuyên khoa. Mục đích của chương này là xem xét các khái niệm cơ bản của hình ảnh học thần kinh có liên quan đến bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu, cụ thể là tính phù hợp của các xét nghiệm hình ảnh, các kỹ thuật và thuật ngữ hình ảnh điển hình, các yếu tố cần cân nhắc trước khi sử dụng thuốc cản quang, và các dấu hiệu hình ảnh của các bệnh lý phổ biến.

SỰ PHÙ HỢP CỦA CHỈ ĐỊNH HÌNH ẢNH

Trong khi việc chăm sóc cho từng cá nhân người bệnh là tối quan trọng, các nguồn lực hình ảnh lại có giới hạn trong hầu hết các môi trường lâm sàng. Một số phương thức hình ảnh nhất định phù hợp hơn để đánh giá các biểu hiện lâm sàng hoặc tình trạng thần kinh cụ thể, và việc quản lý có trách nhiệm các nguồn lực hạn chế này cho phép chăm sóc tốt hơn cho cả cộng đồng. Việc chỉ định hình ảnh không cần thiết hoặc không chính đáng làm tăng gánh nặng chăm sóc lên người bệnh, có thể gây căng thẳng về tâm lý hoặc cảm xúc cho người bệnh, và phát sinh thêm chi phí tài chính. Cũng có những rủi ro nhỏ về sức khỏe đối với người bệnh trong một số nghiên cứu hình ảnh, chẳng hạn như phơi nhiễm với bức xạ ion hóa từ X-quang và cắt lớp vi tính (CT).

Để giúp các bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định sáng suốt về các chỉ định hình ảnh, Hội Điện quang Hoa Kỳ (American College of Radiology – ACR) duy trì một danh sách trực tuyến các Tiêu chuẩn Phù hợp (Appropriateness Criteria) (https://acsearch.acr.org/list). Tài liệu này tóm tắt các y văn hiện tại liên quan đến vai trò của chẩn đoán hình ảnh trong việc đánh giá các biểu hiện thần kinh phổ biến và đóng vai trò như một hướng dẫn để lựa chọn một xét nghiệm hình ảnh phù hợp. Các khuyến nghị này đánh giá tiện ích và độ an toàn của các phương thức hình ảnh khác nhau và xếp hạng chúng từ phù hợp nhất đến ít phù hợp nhất cho từng kịch bản lâm sàng. Các bản tóm tắt thân thiện với người bệnh về nhiều khuyến nghị của Tiêu chuẩn Phù hợp cũng có sẵn để tải xuống hoặc in ấn.

Nhiều tổ chức khác cũng công bố các hướng dẫn bao gồm các khuyến nghị về chẩn đoán và can thiệp hình ảnh cụ thể cho lĩnh vực của họ, chẳng hạn như Viện Hàn lâm Thần kinh học Hoa Kỳ (American Academy of Neurology) và Hội Tim mạch Hoa Kỳ (American Heart Association). Trong khi Tiêu chuẩn Phù hợp của ACR cố gắng tổng hợp các khuyến nghị từ các tổ chức khác, các bác sĩ lâm sàng được khuyến khích xem xét các khuyến nghị phù hợp nhất cho người bệnh của mình.

CÁC KỸ THUẬT HÌNH ẢNH VÀ THUẬT NGỮ

Điện quang hiện đại cung cấp nhiều phương thức và kỹ thuật hình ảnh để đánh giá các tình trạng thần kinh. Trong môi trường chăm sóc ban đầu, CT thường là phương thức tốt nhất để đánh giá các biểu hiện cấp tính. MRI được ưu tiên để chẩn đoán hoặc theo dõi các tình trạng mạn tính, hoặc trong các tình huống cần giảm thiểu phơi nhiễm bức xạ (ví dụ: thai kỳ). Một số biểu hiện lâm sàng nhất định cũng có thể được đánh giá tốt qua siêu âm hoặc y học hạt nhân. Phim X-quang thường quy (plain film radiographs) có tiện ích hạn chế trong chẩn đoán hình ảnh thần kinh ngoại trừ một số kịch bản cụ thể.

Cắt lớp vi tính