Siêu âm Đa tham số trong Đánh giá Bệnh lý Gan Lan tỏa. CHƯƠNG 5. CÁC MẸO VÀ LƯU Ý KHI ĐÁNH GIÁ ĐỘ CỨNG GAN

SIÊU ÂM ĐA THÔNG SỐ TRONG ĐÁNH GIÁ BỆNH LÝ GAN LAN TOẢ – PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN THỰC TẾ
Biên tập viên chính: R. Graham Barr, Giovanna Ferraioli MD – NXB Elsevier
Biên dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
Xuất bản trực tuyến duy nhất trên các website yhoclamsang.net – sachyhoc.com bởi THƯ VIỆN MEDIPHARM. 

CHƯƠNG 5. CÁC MẸO VÀ LƯU Ý KHI ĐÁNH GIÁ ĐỘ CỨNG GAN

Giovanna Ferraioli, Richard G. Barr
Tips and tricks for liver stiffness evaluation
Multiparametric Ultrasound for the Assessment of Diffuse Liver Disease, CHAPTER 5, 69-80

TRƯỚC KHI THỰC HIỆN SIÊU ÂM CHO BỆNH NHÂN

Điều quan trọng cần ghi nhớ là chúng ta đang đo độ cứng của gan (Liver Stiffness) chứ không phải đo trực tiếp mức độ xơ hóa gan (Liver Fibrosis). Độ cứng của gan chịu ảnh hưởng bởi xơ hóa, tình trạng viêm (Inflammation) và sung huyết (Congestion). Do đó, việc khai thác thông tin lâm sàng trước khi bắt đầu thăm khám là vô cùng hữu ích. Các yếu tố quan trọng ở bệnh nhân có thể làm tăng độ cứng gan bao gồm: tăng nồng độ men gan (Transaminases), viêm gan cấp (Acute Hepatitis), các bệnh lý thâm nhiễm (Infiltrative Diseases), uống rượu, tăng áp lực tim phải, hít sâu và mới ăn uống gần đây. Tất cả các yếu tố này đều làm tăng độ cứng gan, dẫn đến nguy cơ đánh giá quá mức mức độ xơ hóa nếu chỉ dựa vào các bảng giá trị ngưỡng cắt (Cutoff Tables).

Việc nắm rõ chỉ định siêu âm (US) và căn nguyên (Etiology) của bệnh gan cũng rất quan trọng (quy tắc số 4 hoặc số 5 được trình bày trong Chương 7 chỉ áp dụng cho viêm gan virus và Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu [Nonalcoholic Fatty Liver Disease – NAFLD]). Ở những bệnh nhân viêm gan virus đang điều trị hoặc đã điều trị thành công, giá trị độ cứng gan có thể thấp hơn dự kiến mặc dù giai đoạn xơ hóa không thay đổi (do tình trạng viêm đã thoái lui). Biết được thời điểm kết thúc điều trị sẽ giúp ích cho việc phân tích kết quả. Luôn hỏi bệnh nhân xem họ có đang hoặc đã từng điều trị bệnh gan nào không. Căn nguyên bệnh rất quan trọng, ví dụ: trong các trường hợp nhiễm bột (Amyloidosis) hoặc các bệnh lý gan thâm nhiễm lan tỏa khác, độ cứng gan có thể tăng cao mà không liên quan đến xơ hóa. Các dấu hiệu trên B-mode đóng vai trò quan trọng ở những bệnh nhân nghi ngờ hoặc đã biết có bệnh gan. Bác sĩ cần đánh giá và mô tả tất cả các tổn thương gan khu trú (Focal Liver Lesions) trong báo cáo. Như đã thảo luận trong Chương 13, các tổn thương gan khu trú ở bệnh nhân mắc bệnh gan mạn tính là dấu hiệu đáng lo ngại về khả năng Ung thư biểu mô tế bào gan (Hepatocellular Carcinoma – HCC).

Có bằng chứng cho thấy việc tập thể dục làm tăng độ cứng của gan, do đó nên yêu cầu bệnh nhân nghỉ ngơi 5-10 phút trước khi bắt đầu thăm khám. Việc ăn uống có thể làm tăng giá trị độ cứng gan do tăng lưu lượng máu qua tĩnh mạch cửa, vì vậy cần hỏi bệnh nhân thời điểm ăn lần cuối. Do việc ăn uống chỉ làm tăng độ cứng gan, nên nếu bệnh nhân đã ăn mà độ cứng gan đo được vẫn trong giới hạn bình thường thì không cần hủy buổi khám; trong trường hợp này không cần xử trí gì thêm. Tuy nhiên, nếu độ cứng gan tăng cao, cần ghi chú rõ vào báo cáo rằng bệnh nhân đã ăn và giá trị độ cứng gan có thể bị tăng giả tạo. Điều này giúp bác sĩ lâm sàng quyết định xem có cần chỉ định làm lại siêu âm hay không.

Đối với các lần khám theo dõi, việc xem lại kết quả cũ là rất quan trọng. Sử dụng cùng một hệ thống máy siêu âm, cùng loại đầu dò, phần mềm, độ sâu đo đạc và vị trí đo sẽ giúp việc so sánh chính xác hơn. Nhìn chung, sai số đo lường của tất cả các hệ thống siêu âm đàn hồi là +/- 10%. Như đã thảo luận ở các chương khác, luôn có sự biến thiên giữa các hệ thống máy, tần số đầu dò và độ sâu đo đạc.

TRONG QUÁ TRÌNH THU THẬP DỮ LIỆU

Tư thế Bệnh nhân