Nội tiết học Bà mẹ – Thai Nhi và Sơ Sinh (Ấn bản thứ 2, 2026). CHƯƠNG 39. NGUỒN GỐC CỦA MÔ MỠ VÀ CÁC HORMONE ĐIỀU HÒA MÔ MỠ

Nội tiết học Bà mẹ – Thai Nhi và Sơ Sinh: Sinh Lý, Sinh Lý Bệnh và Xử Trí Lâm Sàng (Ấn bản thứ 2, 2026). 
Dịch và Chú giải tiếng Việt: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
Maternal-Fetal and Neonatal Endocrinology: Physiology, Pathophysiology, and Clinical Management, 2nd Edition
Imprint: Academic Press. Editors: Christopher S. Kovács, Cheri L. Deal.
Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này là một dự án phi lợi nhuận, được xuất bản duy nhất trên các website yhoclamsang.net và sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM.

CHƯƠNG 39. NGUỒN GỐC CỦA MÔ MỠ VÀ CÁC HORMONE ĐIỀU HÒA MÔ MỠ

Umair Sajid và David C.W. Lau

Phân khoa Nội tiết và Chuyển hóa, Khoa Nội, Trường Y khoa Cumming, Đại học Calgary, AB, Canada

Mô Mỡ

Mô mỡ [adipose tissue] đóng vai trò chính trong một loạt các quá trình sinh lý trong suốt cuộc đời. Phạm vi này trải dài từ việc cung cấp nguồn nhiệt thông qua điều hòa thân nhiệt [thermoregulation], đến duy trì và phối hợp kiểm soát chuyển hóa, cho đến việc giải phóng hàng loạt các hormone chịu trách nhiệm điều hòa quá trình sinh sản và cảm giác no. Mô mỡ đóng vai trò phức tạp và quan trọng trong việc duy trì cân bằng nội môi, bắt nguồn từ những giai đoạn đầu tiên của quá trình phát triển sơ sinh và tiếp tục trong suốt cuộc đời.

Nguồn Gốc Tiến Hóa Của Lưu Trữ Và Điều Hòa Mô Mỡ

Vai trò chính của mô mỡ là kho dự trữ lipid [lipid store] được sử dụng làm nguồn năng lượng trong những thời kỳ thiếu hụt dinh dưỡng. Lợi ích tiến hóa của khả năng giữ lại lượng calo nạp vào dư thừa trong những thời điểm khó khăn được thấy rõ trong toàn bộ giới tự nhiên. Do đó, cả động vật có xương sống và động vật không xương sống đều sở hữu khả năng sử dụng năng lượng tiêu thụ qua việc ăn uống làm nguồn năng lượng cho cả hiện tại và lâu dài. Tuy nhiên, bản chất phức tạp và vai trò của mô mỡ tích tụ vượt xa khỏi chức năng lưu trữ năng lượng. Mô mỡ là cơ quan nội tiết lớn nhất của cơ thể. Nó chịu trách nhiệm cho một loạt các chức năng chuyển hóa, bao gồm kiểm soát và giải phóng lipid, adipokine và cytokine. Nó cũng điều chỉnh hàng loạt các hoạt động sinh lý, bao gồm cảm giác no, độ nhạy insulin, cân bằng nội môi glucose và điều hòa thân nhiệt.

Động vật có vú sở hữu hai loại mô mỡ có sự khác biệt rõ rệt về mặt sinh lý với các chức năng khác nhau: mô mỡ trắng [white adipose tissue – WAT] và mô mỡ nâu [brown adipose tissue – BAT]. Các tế bào mỡ phần lớn bắt nguồn từ lớp trung bì [mesoderm] được hình thành trong quá trình tạo phôi phai [embryogenesis]. Mỗi loại mô mỡ (WAT và BAT) thể hiện một dòng dõi tế bào [cell lineage] riêng biệt, nhưng thời điểm bắt đầu tích tụ lại khác nhau giữa các phân nhóm mô mỡ. Ví dụ, ở người, BAT xuất hiện trước, sau đó là WAT vào khoảng giữa thai kỳ. Sự phát triển của WAT ở thai nhi bắt đầu vào khoảng tuần thứ 14 của thai kỳ, khởi đầu ở hai má, sau đó là thân mình và phần gốc chi, tiếp đến là phần ngọn chi và bụng. Trong suốt quá trình mang thai, có sự gia tăng liên tục mô mỡ trên khắp tất cả các vị trí phân bố của WAT. Mô mỡ bao gồm các tế bào mỡ [adipocytes] (tế bào lưu trữ mỡ), tế bào gốc mô mỡ [adipose stem cells] (tế bào tiền thân mỡ), cùng với các nguyên bào sợi [fibroblasts], tế bào nội mô [endothelial cells], tế bào thần kinh, tế bào vách và tế bào miễn dịch. Có sự tương tác chéo và cận tiết [paracrine interactions] sâu rộng giữa các tế bào mỡ, các tế bào tiền thân của nó và các loại tế bào khác, và thành phần các loại tế bào này thay đổi tùy theo vị trí và giới tính. Mô mỡ phân bố trên toàn cơ thể, bao gồm các kho dự trữ ở vùng liên bả vai, bẹn, quanh tuyến sinh dục, mạc treo và vùng sau phúc mạc.

Mô Mỡ Trắng Và Nâu: Vai Trò Sinh Lý Và Nguồn Gốc Phát Triển