Viêm Tuyến Giáp – Chẩn đoán và Điều trị (2026). CHƯƠNG 12. VIÊM TUYẾN GIÁP MẠN TÍNH: BỆNH MẮT HASHIMOTO

Viêm Tuyến Giáp – Chẩn đoán và Điều trị (2026) | Thyroiditis – Diagnosis and Therapeutic Management
Biên tập: Mahmoud Sakr – (C) 2026 Nhà xuất bản: Springer – Năm xuất bản: 2026.
Ths.Bs. Lê Đình Sáng: Dịch và chuyển thể tiếng Việt. Ấn bản tiếng Việt của cuốn sách này được xuất bản trực tuyến vì mục đích phi lợi nhuận, duy nhất trên nền tảng yhoclamsang.net và sachyhoc.com của Thư viện Y học Medipharm.

CHƯƠNG 12. VIÊM TUYẾN GIÁP MẠN TÍNH: BỆNH MẮT HASHIMOTO

M. Sakr, Đại học Alexandria, Ai Cập

12.1 Giới Thiệu

Các bệnh lý tuyến giáp tự miễn bao gồm hai biểu hiện lâm sàng chính: bệnh Basedow (Graves’ disease) (cường giáp) và viêm tuyến giáp Hashimoto (Hashimoto’s thyroiditis) (suy giáp), cả hai đều đặc trưng bởi các kháng thể tấn công tuyến giáp. Trên thực tế, những rối loạn này là hai thái cực đối lập của cùng một nguyên nhân bệnh sinh. Bệnh lý mắt do tuyến giáp (Thyroid eye disease – TED), còn được gọi là “bệnh cơ xương khớp hoặc bệnh hốc mắt liên quan đến tuyến giáp” (thyroid-associated ophthalmopathy or orbitopathy – TAO), là một rối loạn tự miễn dịch của các cơ ngoại nhãn và mô liên kết hốc mắt xung quanh. Bệnh được đặc trưng bởi quá trình viêm hốc mắt và tái cấu trúc mô liên kết xung quanh, kéo theo sự tích tụ mỡ, viêm cơ và/hoặc sẹo mô do kích hoạt tự miễn dịch của các tế bào sợi hốc mắt (orbital fibroblasts). Tình trạng này thường liên quan đến bệnh Basedow, ảnh hưởng đến khoảng 25% số bệnh nhân này, đại diện cho biểu hiện ngoài tuyến giáp phổ biến nhất của bệnh; tuy nhiên, nó cũng có thể đi kèm với viêm tuyến giáp Hashimoto xảy ra ở gần 6% số bệnh nhân đó.

Mối liên hệ lâm sàng chặt chẽ giữa cường giáp (bệnh Basedow), bệnh lý mắt Basedow (Graves’ ophthalmopathy) và bệnh da do tuyến giáp (thyroid dermopathy) (phù niêm trước xương chày) cho thấy rằng những tình trạng này phát sinh từ một quá trình hệ thống tiềm ẩn duy nhất với biểu hiện thay đổi ở tuyến giáp, mắt và da. Việc làm sáng tỏ cơ chế bệnh sinh của bệnh lý mắt do tuyến giáp là nền tảng của các tiêu chuẩn chẩn đoán đang phát triển, quá trình phát triển thuốc và quản lý ngoại khoa (surgical management).

Bệnh lý nhãn cầu hai bên và cường giáp thường xảy ra đồng thời hoặc cách nhau trong vòng 18 tháng, mặc dù đôi khi bệnh lý mắt Basedow xuất hiện trước hoặc sau khi khởi phát cường giáp nhiều năm. Khoảng 50% bệnh nhân cường giáp Basedow có các triệu chứng của bệnh lý mắt Basedow. Những triệu chứng này bao gồm cảm giác khô và cộm ở mắt, chứng sợ ánh sáng (photophobia), chảy nước mắt quá mức, song thị (diplopia) và cảm giác căng tức phía sau mắt. Các dấu hiệu lâm sàng điển hình bao gồm co rút mi trên (upper eyelid retraction), phù nề và ban đỏ quanh mắt, lồi mắt (proptosis) (Hình 12.1), và suy giảm vận động nhãn cầu. Khoảng 3% đến 5% bệnh nhân mắc bệnh lý mắt Basedow tiến triển thành bệnh nặng với các cơn đau dữ dội, viêm nhiễm,

Hình 12.1 Bệnh nhân nữ 35 tuổi mắc bệnh lý mắt liên quan đến tuyến giáp với biểu hiện lồi mắt, phù nề quanh mắt, phù kết mạc và viêm kết mạc.

và loét giác mạc đe dọa thị lực do bệnh lý giác mạc phơi nhiễm (exposure keratopathy) hoặc bệnh lý thần kinh thị giác chèn ép do rối loạn chức năng tuyến giáp (compressive dysthyroid optic neuropathy – DON), do đó đòi hỏi phải can thiệp ngoại khoa ở những trường hợp từ trung bình đến nặng. Sự hiện diện của các triệu chứng khó chịu ở bệnh nhân mắc bệnh lý mắt do tuyến giáp đã được chứng minh là tác động nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của họ khi gắn liền với cảm giác trầm cảm, lo âu và suy giảm sự tự tin.