Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 43. NHÂN TUYẾN GIÁP VÀ BƯỚU GIÁP

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 43. NHÂN TUYẾN GIÁP VÀ BƯỚU GIÁP

Thyroid Nodules and Goiter
Caitlin C. Bell; Sarah E. Mayson

Endocrine Secrets, CHAPTER 43, 405-411

1. Nhân Tuyến Giáp Là Gì?

Nhân tuyến giáp (thyroid nodule) là một tổn thương hoặc khối phát triển trong tuyến giáp (thyroid gland) có sự khác biệt rõ rệt về mặt hình ảnh học so với nhu mô tuyến giáp xung quanh trên siêu âm. Bác sĩ có thể sờ thấy hoặc không sờ thấy nhân này qua thăm khám lâm sàng. Chẩn đoán phân biệt nhân tuyến giáp bao gồm cả nguyên nhân lành tính và ác tính. Các tổn thương lành tính bao gồm bệnh lý nhân tuyến giáp dạng nang, nang đơn thuần, các nhân liên quan đến viêm tuyến giáp Hashimoto (Hashimoto’s thyroiditis), và u tuyến dạng nang hoặc u tuyến tế bào ưa acid (follicular and oncocytic adenomas). Nhân tuyến giáp cũng có thể là biểu hiện của các tổn thương ngoài tuyến giáp (ví dụ: u tuyến phó giáp (parathyroid adenoma) hoặc u cận hạch (paraganglioma)). Các tổn thương ác tính chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số các nhân tuyến giáp. Ung thư tuyến giáp biệt hóa (Differentiated thyroid cancer) là loại bệnh lý ác tính phổ biến nhất của tuyến giáp, chiếm > 90% các trường hợp ung thư tuyến giáp, bao gồm ung thư biểu mô tuyến giáp thể nhú (papillary thyroid carcinoma – PTC), ung thư biểu mô tuyến giáp thể nang (follicular thyroid carcinoma – FTC), và ung thư biểu mô tế bào ưa acid của tuyến giáp (oncocytic carcinoma of the thyroid). Các bệnh lý ác tính ít gặp hơn bao gồm ung thư biểu mô tuyến giáp thể tủy (medullary thyroid carcinoma), ung thư biểu mô tuyến giáp kém biệt hóa (poorly differentiated thyroid carcinoma), ung thư biểu mô tuyến giáp không biệt hóa (anaplastic thyroid carcinoma), u lympho tuyến giáp nguyên phát (primary thyroid lymphoma), và các bệnh lý ung thư di căn từ nguồn gốc ngoài tuyến giáp (ví dụ: ung thư vú, ung thư biểu mô tế bào thận). Giới chuyên môn hiện phân loại những nhân này là u tân sinh tuyến giáp dạng nang không xâm lấn với các đặc điểm nhân giống thể nhú (noninvasive follicular thyroid neoplasms with papillary-like nuclear features – NIFTP), trước đây từng xếp chúng vào nhóm biến thể dạng nang của PTC. Các u tân sinh (neoplasm) này đã được phân loại lại thành một chẩn đoán mô học không ác tính vào năm 2017 để phản ánh hành vi lâm sàng diễn tiến chậm và nguy cơ di căn cực kỳ thấp của chúng.

2. Nhân Tuyến Giáp Phổ Biến Như Thế Nào?

Nhân tuyến giáp rất phổ biến, nhưng tỷ lệ lưu hành phụ thuộc vào quần thể nghiên cứu và các phương pháp ứng dụng để phát hiện. Tỷ lệ lưu hành nhân tuyến giáp phát hiện qua sờ nắn là 4–5%; tuy nhiên, tỷ lệ này tăng lên 50–67% nếu xác định bằng siêu âm hoặc qua khám nghiệm tử thi. Nhân tuyến giáp thường xuất hiện nhiều hơn khi tuổi càng cao, ở phụ nữ, ở những người sống trong khu vực địa lý thiếu i-ốt, và ở những cá nhân từng phơi nhiễm với bức xạ ion hóa.

3. Bướu Giáp Là Gì?

Bướu giáp (goiter) là tình trạng tuyến giáp phì đại phát hiện được trên lâm sàng hoặc qua hình ảnh học. Tuyến giáp có thể phì đại lan tỏa hoặc dạng nốt (có thể là bướu đơn nhân hoặc nhiều nhân, gọi là bướu giáp đa nhân (multinodular goiter)). Bướu có thể gây độc (kèm theo tình trạng tăng hoạt động tuyến giáp tự chủ) hoặc không độc (chức năng tuyến giáp bình thường). Nguyên nhân phổ biến nhất gây bướu giáp trên toàn thế giới là do thiếu i-ốt. Những người sống ở các vùng núi sâu trong đất liền, nơi không có thói quen bổ sung i-ốt vào chế độ ăn uống, đối mặt với nguy cơ thiếu i-ốt cao nhất. Tại Hoa Kỳ, các nguyên nhân phổ biến hơn gây bướu giáp bao gồm bệnh lý tuyến giáp tự miễn (viêm tuyến giáp Hashimoto hoặc Bệnh Basedow (Graves’ disease)), bướu giáp nhân đơn thuần, và ung thư biểu mô tuyến giáp (thyroid carcinoma).